Eeuwig verdacht

Terwijl Ivo Opstelten uw computer laat bespioneren door software die hij niet snapt, wil de Tweede Kamer dat vrijspraak straks geen vrijspraak meer is. Door Arjan Dasselaar.

Foto:  Thinkstock

Krap een kwart van de Europeanen heeft nog nooit  van internet gebruik gemaakt. Minister Ivo Opstelten van Justitie behoort hopelijk niet tot die groep, maar snapt desondanks niet veel van de digitale wereld.

Opstelten laat zijn ambtenaren burgers bespioneren met speciale software. Dat kwam aan het licht nadat soortgelijke software in Duitsland was gebruikt. Kamerleden stelden toen de vraag of Nederland dit oostelijke voorbeeld volgde.

Broncode van spionagesoftware

Dit bleek het geval. De Kamerleden vroegen ook of Opstelten de broncode van de gebruikte software kende. Een goede vraag. De broncode is belangrijk: dit zijn de ‘bouwplannen’ van een computerprogramma.

Uit de broncode kun je afleiden of de gebruikte software wel deugt. Of er bijvoorbeeld niet iemand anders zit mee te gluren als de Nederlandse politie u lekker aan het bespioneren is. Dus wilde de Kamer weten of die broncode in het bezit van de overheid is.

Van den domme

Maar Opstelten hield zich van den domme, of is het gewoon. Zijn antwoord namelijk: ‘Indien en voor zover wijzigingen moeten worden aangebracht in de broncode, worden deze aanpassingen door de leverancier of ontwikkelaar doorgevoerd.’

Leuk antwoord, maar op een andere vraag dan die gesteld werd. De Tweede Kamer is er in elk geval nog niet klaar mee.

Rook is niet altijd vuur

Anyway, deze gluurbaas wil graag nog meer mogelijkheden om zich nog langer met het leven van burgers te bemoeien. Dat is namelijk waar een nieuw wetsvoorstel op neerkomt: eentje dat het Openbaar Ministerie de mogelijkheid geeft om vrijgesproken verdachten nog een keertje te vervolgen.

Dat is een slecht idee, al lijkt het misschien verleidelijk als u denkt dat het spreekwoord ‘waar rook is, is vuur’ ergens op slaat en een verdachte dus eigenlijk bij voorbaat schuldig is.

Lucia de Berk

De praktijk is anders, en het ministerie van Justitie heeft voldoende aangetoond haar werk met regelmaat zo slecht te doen dat er onschuldigen in de cel verdwijnen. Vraagt u het na bij Lucia de Berk of een van die vele andere slachtoffers van juridische dwalingen.

Goed, waar gehakt wordt, vallen spaanders, dus dat vindt u misschien geen reden om van dit wetsvoorstel af te zien.

Aanmoediging van slordig werk

Maar dat is het juist wel. Justitie de mogelijkheid geven iemand twee keer te vervolgen betekent immers dat het leveren van ondeugdelijk, slordig justitiewerk in de toekomst vaker zal voorkomen. Justitie hoeft haar werk immers niet meer de eerste keer goed te doen, maar kan het bij een blunder altijd nog een tweede keer proberen.

Het zijn dit soort praktische bezwaren die tot het juridische principe ‘ne bis in idem’ hebben geleid: voor hetzelfde vergrijp mag je maar één keer worden vervolgd.

Burgers beschermen

Dat principe is er niet om criminelen te beschermen, maar om burgers te behoeden voor een politiemacht die, gedreven door wat ongetwijfeld de beste bedoelingen zijn, soms maar moeilijk los komt van het idee dat een verdachte soms toch echt onschuldig is.

‘Tunnelvisie’ heet dat fenomeen en het is bepaald niet alleen voorbehouden aan justitie-ambtenaren, maar het kan daar wel extra vervelende consequenties hebben.

‘Nieuwe opsporingsmethodes’

Angstwekkend in dat verband is de motivatie die wordt gegeven om ‘ne bis in idem’ ten grave te dragen. Namelijk: er zouden wel eens nieuwe opsporingsmethodes kunnen komen die alsnog een verdachte achter slot en grendel kunnen helpen.

Ah, nieuwe opsporingsmethodes zoals de spionagesoftware van de overheid waarmee ik deze column begon? Waardoor iemand die ooit onterecht verdacht is geweest van moord het niet moet wagen om te googlen op de details uit een roman van Agatha Christie om opnieuw een paar jaar van zijn leven kwijt te zijn aan rechtszaken?

Leugendetectie met MRI

Want dat is, zelfs bij een tweede vrijspraak, de levensverwoestende consequentie.

Spionagesoftware is nu nieuw, maar over 10 jaar hebben we wellicht MRI-scanners die als leugendetector kunnen functioneren. Dat is geen sciencefiction. Geeft dit wetsvoorstel dan de overheid het recht om vrijgesproken burgers tot diep in hun hoofd te bespioneren?

Rechter niet meer nodig

Strafrecht is er om eerzame burgers te beschermen, en tot die groep behoren ook onschuldige verdachten. Die verdienen het niet om levenslang over hun schouder te moeten kijken in angst voor een rechercheur die niet van zijn verdenkingen af te brengen is.

Wie daar niet in gelooft, en denkt dat een verdachte altijd schuldig is en dus nooit rust verdient, moet zo eerlijk zijn voor het enige echte alternatief te kiezen. Namelijk: het afschaffen van de rechtspraak. Als agenten alles beter weten, hebben we de rechter immers niet meer nodig.