Blokkade Wikileaks is gevaarlijk

Als u klant bent van Mastercard of Visa, levert u zich over aan organisaties die namens u willen bepalen met wie u wel of geen zaken mag doen. Door Arjan Dasselaar

Op bankbiljetten stond vroeger de tekst: ‘De Nederlandsche Bank betaalt aan toonder.’

Dat is wat archaïsch taalgebruik, maar het betekent heel simpel dat bankbiljetten schuldbekentenissen waren.

En wel schuldbekentenissen van de bank. De eigenaar van het biljet had recht op de waarde die het biljet vertegenwoordigde, en de bank diende die tegenwaarde vergoeden. Bijvoorbeeld in goud.

Betalen aan toonder

Het belangrijkste in die tekst zijn echter de woorden ‘aan toonder’. Dat geeft aan bij wie de macht over deze schuldbekentenis ligt. Namelijk bij de bezitter. De bank mocht het uitbetalen van de tegenwaarde niet weigeren.

Geld is democratisch. Iedereen kan het hebben, krijgen of weggeven. Banken hebben dat proces te faciliteren. Niet meer, niet minder. Het zijn dienstverleners die ervoor moeten zorgen dat geld efficiënt als ruilmiddel kan worden gebruikt. Daarvoor worden ze immers betaald – door ons.

Ons geld, onze beslissingen

Banken zijn daarentegen geen morele grootmeesters die mogen bepalen wat u en ik met ons geld moeten doen. De meeste banken houden zich aardig aan dat principe, tenzij ze door een of andere overheid worden bevolen om rekeningen te blokkeren. (Goed, soms is er wat persaandacht voor nodig.)

Maar in onze recente geschiedenis zijn er allerlei financiële dienstverleners ontstaan die wat minder historisch besef hebben dan het bankwezen. Creditcardmaatschappijen bijvoorbeeld. Zo verbeelden Mastercard (1966) en Visa (1970) dat ze wel eventjes mogen bepalen aan wie wij ons geld uitgeven. Opnieuw.

Wikileaks nooit veroordeeld

Ik heb het dan natuurlijk over de blokkade van Wikileaks. Wat Mastercard en Visa betreft mogen u en ik geen geld geven aan deze organisatie. Dat vind ik gevaarlijk. En niet omdat ik zo’n fan ben van Wikileaks, want dat ben ik niet.

Natuurlijk is het begrijpelijk dat Visa en Mastercard geen zaken willen doen met een criminele organisatie. Maar voor zover ik weet is Wikileaks nog nergens strafrechtelijk veroordeeld. Voorman Jullian Assange ligt weliswaar juridisch onder vuur, maar ook daar is geen sprake van een veroordeling.

‘Mogelijke’ wetsovertreding

Dat is vreemd, want volgens Visa overtreedt Wikileaks ‘mogelijk’ de wet en is dat de reden voor de blokkade. Dat klinkt heel zorgvuldig maar het betekent blijkbaar dat ook organisaties en personen al kunnen worden afgesloten als hun schuld nog niet vaststaat.

Bovendien is het dan een beetje vreemd dat je, zoals The Guardian ontdekte, tot op de dag van vandaag via Visa en Mastercard donaties kunt overmaken naar de racistische Ku Klux Klan. Een organisatie waarvan diverse leden niet vermoedelijk, maar feitelijk strafbare feiten hebben begaan.

Niet ons geld

Voorstanders van het beleid van de creditcardmaatschappijen zouden het technische punt kunnen maken dat creditcardmaatschappijen niet ons geld, maar hun eigen geld uitgeven, en ons pas later de rekening sturen. Dat klopt niet helemaal, want het is bij de genoemde creditcardmaatschappijen mogelijk om een positief saldo aan te houden.

Juridisch gezien staan Visa en Mastercard mogelijk niet in hun recht, volgens Wikileaks althans. Maar veel interessanter dan technische, semantische of juridische haarkloverij vind ik de morele kwestie: moet je als consument gebruik willen maken van een dienstverlener die je vervolgens gaat beperken in je handelingsvrijheid?

Kritisch kijken naar cards

Dat is een retorische vraag, dus het antwoord ga ik niet geven. Maar wel de overweging om uw creditcardportfolio (en PayPal-abonnement) dit weekend nog eens kritisch te bekijken, en u af te vragen of u ze echt nodig hebt.

En in de tussentijd betaal ik met American Express. Want daar verkopen ze tenminste interessante boeken.

Tip de redactie