Wikileaks moet stoppen

Het revolutionaire initiatief van de groep internetactivisten rond Julian Assange heeft alleen bestaansrecht als westerse burgers zo snel mogelijk de fakkel overnemen. Door Arjan Dasselaar.

Ik behoor niet tot de fans van Wikileaks. Ik zal het maar eerlijk zeggen.

Mocht u onderdeel uitmaken van de vaderlandse Twitter-incrowd, ga dan snel naar search.twitter.com, zoek op ‘wikileaks’ en koester u in de mening van gelijkgestemden die zich, gelijk de aanhangers van Brian, gemeenschappelijk verblijden in hun individuele eigenzinnigheid.

Ik ben ook niet per se tegen Wikileaks. Ook dat kan ik maar beter eerlijk toegeven.

Bent u zo’n cryptofascist die vindt dat Wikileaks-hoofdredacteur Julian Assange een mysterieus maar gewelddadig einde verdient aan de hand van een CIA-black ops-huurmoordenaar, dan stel ik voor dat u afreist naar Free Republic alwaar medepsychopaten zich gaarne met u verlustigen aan dergelijke mentale geweldsporno.

IJsje op zondag

Nee, ik ben vooral nogal in verwarring over Wikileaks. En dat komt met name omdat ik vroeger geen ijsje mocht kopen op zondag.

Die moet ik misschien even uitleggen. Ik ben opgevoed binnen de Gereformeerde Bond, een nogal orthodoxe organisatie van christenen die niet alleen geloven dat het niet best gesteld is met de mensheid, maar ook dat je niet moet werken op zondag.

Integer mens

Je kunt veel van Bonders zeggen (behalve van mijn vader, want dan heeft u ruzie met mij), maar niet dat ze niet consequent proberen te zijn. Mijn vader, een van de meest integere mensen die ik ken, vertikt het nog altijd om op zondag een ijsje te kopen. Want God vindt – volgens hem dan – dat je op zondag niet moet werken en dan moet je dat een ander ook niet ‘aandoen’.

Toegegeven, zijnde fundamentalistisch agnost vind ik het idee van een opperwezen dat een universum heeft geschapen waarin meer sterrenstelsels zijn dan mensen, maar zich vervolgens druk maakt over menselijke werktijden nogal curieus. Niettemin heb ik groot respect voor mensen die consequent zijn in het verbinden van conclusies aan hun overtuigingen, ook als die voor henzelf lastig zijn.

Wonko de Zinnige

Wat, denkt u nu ongetwijfeld, heeft Dasselaars gebrek aan ijs op zondag in de naam van Wonko de Zinnige te maken met Wikileaks?

Heel simpel: ik vind dat, als je het resultaat omarmt, je ook verantwoording moet nemen voor de middelen die nodig zijn geweest om het te bereiken.

Wikileaks heeft het kwart miljoen aan ambtelijke telegrammen dat ze thans druppelsgewijs vrijgeeft, niet op een ‘normale’ manier gekregen. Wie het vrijgeven van dergelijke documenten belangrijk vindt, moet daarom ook verantwoording willen nemen voor de methodes die nodig zijn om ze te bemachtigen.

Journalist als Jason Bourne

Als de journalistiek iets van Wikileaks kan leren, zoals nogal wat mensen luidkeels roepen, is het dus: inbreken. Tijd voor paramilitaire journalistieke organisaties, waarvan de leden à la de SAS, de GSG 9 en de GIGN in staat zijn om geheime militaire complexen te penetreren en met usb-sticks vol gevoelige intel te ontsnappen. De journalist van de toekomst is in dat geval Jason Bourne.

Mocht dat klinken als complete revolutie, dat is Wikileaks natuurlijk ook. De organisatie Wikileaks staat een radicale verandering van de status quo voor.

Teveel geheimen

Westerse overheden verschillen niet van andere in dat ze helaas veel geheim houden. Te veel. In Nederland hoeft u alleen maar de activiteiten van journalist Brenno de Winter te volgen om daarvan overtuigd te worden.

Ik kan me best scenario’s voorstellen waarin het gewenst is om dingen geheim te houden. Althans een tijdje. Delicate onderhandelingen bij een gewapend conflict bijvoorbeeld, waarbij kemphanen aan beide kanten ferme taal uitslaan tegen de bemiddelaar. Taal die, als ze in de krant komt, haviken de kans geeft een vroeg vredesproces op te blazen.

Pervers gedragspatroon

Het voorbeeld geeft het al aan: geheimen moeten zeldzaam zijn. Maar westerse overheden hebben er eerder een handje van om zoveel mogelijk tot ‘vertrouwelijk’ of ‘geheim’ te bestempelen. Dat kunt u ook zien aan de vele stukken die nu dankzij Wikileaks vrijkomen. Soms zit daar nieuws in, maar minstens zo vaak is de conclusie: ‘Waarom werd daar zo moeilijk over gedaan?’

Wikileaks doorbreekt dus in veel gevallen de geheimzinnigheid, die je net als ik op zichzelf onwenselijk kunt vinden. Om de overheid te kunnen controleren, moet je immers weten wat die in jouw naam uitspookt. Maar Wikileaks doorbreekt het bestaande, perverse gedragspatroon wel op een mogelijk illegale manier.

Methodes van Wikileaks

Wikileaks omarmen is haar methodes omarmen. En ik heb daar om democratische redenen een probleem mee. Niet Wikileaks heeft immers het mandaat om de samenleving radicaal te veranderen en van overheden openheid te eisen, ja: die zelfs proberen af te dwingen. Dat mandaat heeft de kiezer.

Je kunt Wikileaks natuurlijk zien zoals de Amerikaanse essayist Clay Shirky: als roldoorbrekend, tijdelijk fenomeen. Een organisatie waarvan het onorthodoxe werk even nodig is om de slechte gewoontes van een vastgeroest systeem te doorbreken.

Nieuw juridisch fundament

Ik kan daar een flink eind in meegaan. Maar dat betekent dat we nu al na moeten denken over wat er na Wikileaks komt. Na elke revolutie – Shirky vergelijkt Wikileaks met de 16e eeuwse Amsterdamse pioniers van de boekdrukkunst die het informatiemonopolie van de rooms-katholieke kerk doorbraken – komt een periode waarin de nieuwe situatie van een stabiel, wettig fundament moet worden voorzien.

Om ervoor te zorgen dat dit fundament naar wens is, zijn onze niet-vrijblijvende inspanningen vereist. Wie iets gelooft, moet daarvoor ook offers brengen, en dat zijn niet altijd ijsjes op zondag.

Volksvertegenwoordigers

Veel internetgebruikers staan te juichen om Wikileaks. Wat ze echt zouden moeten doen is hun volksvertegenwoordigers ongenadig op hun donder geven. Die hebben al jaren de macht gehad om een Wikileaks-achtige verandering te bewerkstelligen. En dat niet gedaan.

Ik heb me verbaasd over politici zoals Martijn van Dam (PvdA) die het Wikileaks-initiatief toejuichen maar niet zelf hun macht gebruiken om via legale wegen de overheid opener te maken. Van Dams eigen PvdA is een notoire dwarsligger als het gaat om het hervormen van de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB).

Wild-west-wereld

Wat Wikileaks zegt te willen doen, kan ook legaal. Maar de afgelopen weken had ik het idee in een soort wild-west-wereld te wonen. Met aan de ene kant de koene Robin Hood-achtige Julian Assange, die de wet overtreedt omdat zijn moraal hem daartoe dwingt, en aan de andere kant de boosaardige Sheriff van de USA, die Assange het liefst doodgeknuppeld in een bosje achter zou laten.

Wie de rol van schurk heeft, is duidelijk, want het gedrag van de Verenigde Staten leek de afgelopen weken werkelijk nergens op. Maar de rol van held is ook niet zonder gevaar. Niet alleen voor Assange maar ook voor zijn bewonderaars.

Het ellendige van helden is dat ze mensen in slaap kunnen sussen. ‘De revolutie vindt ook wel plaats zonder mij,’ denkt menig twitteraar die Wikileaks vooral behandelt als een voetbalclub waarvoor gejuicht moet worden. En net als een voetbalclub heeft Wikileaks zijn eigen, blijkbaar ongewenste, F-side.

Legale open overheid

Maar elke revolutie die de moeite van het hebben waard is, wordt niet alleen passief gesteund maar ook actief gedragen en zelfs groter gemaakt door burgers. De beste open overheid is er eentje die met legale middelen tot stand komt. Wikileaks is dus pas echt geslaagd als ze kan stoppen.

Dan is er wel meer actie nodig van u, en de mensen die we kiezen om ons te vertegenwoordigen. ‘To you from failing hands we throw the torch / Be yours to hold it high’, luidt een tekst op het Amerikaanse oorlogskerkhof in het Limburgse Margraten.

Verantwoordelijkheid

Klinkt dat zwaar? Dat is het ook. Iets willen vereist het nemen van verantwoordelijkheid. Je opstellen als actieve burger die met zorg zijn of haar stem uitbrengt en vervolgens volksvertegenwoordigers kritisch blijft volgen en benaderen, kost heel wat meer moeite dan op ‘Retweet’ drukken.

Dat geldt in nog sterkere mate voor onze volksvertegenwoordigers. In een indirecte democratie – waar ik overigens geen voorstander van ben – zijn zij meer dan medeplichtig aan de huidige, onvolkomen status quo.

Tenzij alle politici die nu hard juichen rond Wikileaks binnen drie maanden met concrete wetsvoorstellen komen, bijvoorbeeld om de WOB flink te verruimen, zijn ze definitief ontmaskerd als vijanden van een open overheid.

Tip de redactie