De minister van Volksgezondheid is, niet voor het eerst, te overtuigd van zijn eigen gelijk. Daardoor laat hij kansen liggen om vaccinatiecomplotten te debunken. Door Arjan Dasselaar

Foto:  ANP

U hoeft bij deze columnist niet aan te komen met scepsis jegens vaccinaties. Ik ben dan ook familiair belast.

Mijn zus is doctor in de nefrologie, mijn broer werkt bij een farmaceut (zo’n “eng” bedrijf waar iedereen kritiek op heeft zonder dat iemand stopt met paracetamol te slikken), en mijn vader heeft er een arbeidzaam leven in de thuiszorg opzitten.

Oh, en ik haal elk jaar een griepprik. Vrijwillig. Als u zo iemand bent die zijn 1 jaar jonge kind niet laat inenten tegen Mexicaanse griep, en daarvoor ook nog “respect” eist, krijgt u van mij net zoveel respect als iemand die zijn peuter zonder jas in de winter naar buiten stuurt. Dat laatste is vast ook heel goed voor de weerstand van de kleine rakker!

Boze buitenwereld

Het zou een eitje moeten zijn om mensen te overtuigen van het nut van vaccinatie. Vaccinaties beschermen op een veilige manier tegen de boze buitenwereld, die volzit met allerlei beestjes voor wie het niet uitmaakt of wij sneven of niet. Zolang we maar langzaam genoeg sterven om hen tijd te geven zich in ons te vermenigvuldigen.

De natuur is niet fraai, de natuur is dodelijk. Dankzij het Rijksvaccinatieprogramma komen ziektes als polio, de mazelen en de bof in Nederland feitelijk niet meer voor. Soms gaat het toch mis, en dat is dan altijd in gebieden waar veel niet-gevaccineerden worden.

Bible belt

Daarvoor hoeft u niet in complottheorieën te geloven, u hoeft er alleen voor te kunnen kijken. Lezen is optioneel. Ziehier de vaderlandse Bible Belt.

De enige reden dat het niet veel vaker misgaat onder niet-gevaccineerden is de hoge vaccinatiegraad in dit land. Niet-gevaccineerden profiteren van de bescherming die ze krijgen van wel-gevaccineerden. Dat heet kudde- of groepsimmuniteit.

Computerchips

Dat vaccinaties werken, is een feit. Dat ze weinig (niet: geen) bijwerkingen hebben, ook. Waarom, oh waarom, barst het land dan van de geruchten als zouden er allerlei giftige stoffen inzitten, of zelfs kleine computerchips waarmee je mensen zou kunnen volgen? (Alsof dat laatste nog nodig is.)

Je kunt natuurlijk de schuld geven aan internet, waarop iedereen een podium krijgt. Maar dat is te kort door de bocht. Vooral omdat ook niet-digitale media vrolijk meedoen met het geven van een platform aan complotdenkers. Zoals Netwerk, dat daarvoor het motto ‘hoor en wederhoor’ hanteerde.

Ik heb nog wel een idee voor een Netwerk-uitzending. Wat dacht u van ‘Onweer: elektrische ontlading of godenwerk’, waarin Erwin Kroll tegenover Jacques Detoné, voorzitter van de Nederlandse Donarvereniging, mag uitleggen dat er geen god met een hamer op een wolk staat te slaan.

Online afwezig

Veel realistischer is het om de schuld te leggen bij Ab Klink, een minister van Volksgezondheid die onder artsen bekend staat als niet de allerdomste minister ooit op die post. Vanuit de mond van artsen is zoiets een compliment - wat overigens niet betekent dat ze hem aardig vinden.

Veel weten heeft ook een nadeel. Je gaat er al snel vanuit dat iedereen net zo slim is als jij. Zo kon het gebeuren dat het ministerie van Volksgezondheid en het RIVM eerder dit jaar volledig werden verrast door de kritiek op de prik tegen baarmoederhalskanker.

Intellectueel verheffen

Wat het ministerie daar tegenin bracht, was weinig indrukwekkend. Het RIVM drukte een foldertje, misschien wel twee, en er was een website waar je het verhaal van de overheid kon lezen. Onder het motto: ‘Dan komt het volk vanzelf wel om zich intellectueel te verheffen.’

Dat werkt natuurlijk niet. Ten eerste gaan mensen niet rechtstreeks naar een website van de overheid als ze informatie zoeken, maar tikken ze hun vraag in bij Google. Daar gaat het al fout. De paranoia-sites zijn in de meerderheid. De luttele sites met wetenschappelijke redelijkheid vallen niet op.

Minstens zo belangrijk: de paranoia-sites zijn vindbaar als je zoekt op woorden die niet medisch geschoolden gebruiken. Het RIVM en het ministerie vind je vooral als je zoekt op vaktermen, die nu juist niet bekend zijn bij de mensen die nog overtuigd moeten worden van het nut van vaccineren.

Naar de mensen toe

Ten tweede is er het misverstand dat het voldoende is om alleen te zenden. Klink en zijn ambtenaren roepen om het hardst dat iedereen naar grieppandemie.nl moet surfen. Maar struinen diezelfde ambtenaren ook actief het web op, zoekend naar de plekken waar de discussie gevoerd wordt?

Nee, dat doen ze niet. Of ze vallen niet op. Bij discussies op forums zie ik nooit een medewerker van het RIVM die zijn redelijkheid, eh, injecteert in het debat. Op Twitter wordt wat afgezwateld over het lichaamseigen vaccin-ingrediënt squaleen – maar er is geen overheidsmedicus die de nonsens komt, eh, doorprikken.

Naïef

Er vanuit gaan dat mondige burgers stilzwijgend overheidsteksten tot zich nemen en dan overtuigd raken van de goede bedoelingen van Klink is naïef. En levensgevaarlijk, want door vaccinatieparanoia kunnen mensen onnodig komen te overlijden.

Een webcare-team van ambtenaren die, zoals de NOS suggereerde, het gesprek aangaat op online forums, is een goed begin. Een allesomvattende webstrategie waarbij de pr-oorlog zowel via zoekmachines als via fora systematisch wordt aangepakt, nog veel beter. Hopelijk kan Klink niet alleen praten, maar wil hij in dit geval naar de nerds luisteren.