Heel af en toe zie je ze in programma’s als Wegmisbruikers. Mensen die worden aangehouden omdat ze veel te hard rijden. Maar vervolgens de surveillerende agenten ervan langs geven omdat die geen richting aangaven bij het wisselen van rijstrook. Door Arjan Dasselaar.

Het zal me niet verbazen als veel van deze mensen in de bankenwereld werken. De kredietcrisis is weliswaar niet door banken alleen veroorzaakt.

Falend toezicht was ook een belangrijke factor, waarbij onze ‘eigen’ Nout Wellink een interessante rol heeft gespeeld.

Vooral geklaag

Maar bankiers die nu net doen alsof zij het zijn die het grootste onrecht overkomt, gedragen zich ridicuul. En daarvan zijn er genoeg. Wie dezer dagen met bankiers praat – niet doen! – hoort vooral geklaag.

Zeker, in de pers spelen topmensen mooi weer. Maar giet drie bier in een willekeurige Zuidasser krijtstreep en het gejeremieer begint.

Alleen economy

Breed wordt er geklaagd over versoberde zakentrips in economy, per trein of in de eigen auto, waarbij de kilometervergoeding dan weer niet hoog genoeg schijnt te zijn om de twee ton wegende fourwheeldrive met een acceptabel tempo richting Duitsland te sturen. Sommige zijn zelfs nog iets brutaler.

Natuurlijk zijn sommige van die klachten terecht, want het gevolg van symboolpolitiek. Iemand een dag in een trein laten zitten omdat je vanwege de kredietcrisis even publiek een zuinig imago dient te cultiveren, is een verspilling van de tijd van een medewerker die per uur waarschijnlijk zoveel kost dat de meerprijs van een sneller vervoermiddel vlot wordt terugverdiend.

Houding

Maar het is de houding erachter die dergelijke klachten toch vermeldenswaard maakt. De economie verkeert in de ernstigste crisis sinds decennia, en op zijn allervriendelijkst gezegd kun je niet ontkennen dat de banken een rol hebben gehad in het huidige spektakel.

Dan past enige nederigheid, misschien zelfs schaamte. Al dan niet plaatsvervangend. Zoals ik me als journalist het liefst met een papieren zak wilde vertonen nadat duidelijk werd dat Jayson Blair en Stephen Glass de zaak belazerd hadden. Ook al had ik daar zelf niets mee te maken.

Hoogste niveaus

Niets daarvan. De huidige verongelijkte houding van bankiers wordt tot op de hoogste niveaus gedeeld, al geldt wel: hoe hoger in rang de bankier, hoe beleefder hij zich uitdrukt. Zoals op dinsdag 8 september, toen bankiers in Frankfurt hun bonussen verdedigden.

Toen Boele Staal, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, in januari zijn nieuwjaarstoespraak hield, zei Staal niet: ‘We hebben het verkloot, sorry jongens.’ Nee, hij zei: ‘Daar waren we allemaal bij. Banken, toezichthouders, consumenten, bedrijven en politiek.’ Vervolgens gaf Staal de banken, maar ook de toezichthouders, er extra van langs.

Internetbankieren

Dit gedrag is niet nieuw. Banken hebben al eerder aangetoond dat ze liever de aandacht focussen op fouten van anderen dan van zichzelf. Neem internetbankieren. Zo’n drie jaar geleden, ver voor de crisis dus, ging er regelmatig wat mis bij elektronisch bankieren.

Wat deden banken? Die begonnen de campagne ‘3x kloppen’, om klanten te wijzen op hun verantwoordelijkheid veilig te internetbankieren. Een prachtige jij-bak, die de aandacht mooi afleidde van de technische problemen die banken zelf ondervonden bij het aanbieden van internetbankieren.

Zinnig en rationeel

Niet dat er door de, eh, bank genomen iets mis was met die campagne ‘3x kloppen’. De gegeven adviezen – installeer een virusscanner, let op of je wel op de echte site van de bank zit – waren heel zinnig en rationeel.

Maar banken vroegen zich niet af of zij misschien ook meer hadden kunnen doen om internetbankieren veiliger en plezieriger te maken.

Als banken er vervolgens echt niet aan kunnen ontkomen hun eigen fouten in te zien, is dat alsnog de schuld van een ander. Zoals blijkt uit verwijten die banken aan toezichthouders maken: was maar strenger voor ons geweest.

Marginaliseren

Banken proberen doorlopend hun eigen verantwoordelijkheid te marginaliseren en op anderen af te wentelen. Vroeger met internetbankieren, nu met de crisis. Ze gedragen zich als studenten die de kantjes eraf willen lopen en dan bij hun docent gaan klagen dat die ze had moeten dwingen tot het doen van hun huiswerk.

Dergelijke studenten zou je naar de letter van de didactiek misschien gelijk geven, maar je zou ze weinig volwassenheid toedichten. En je zou ze al helemaal niet de leiding geven over een cruciaal onderdeel van de economie.