De journalistiek van het tegengestelde

Het gaat slecht met de pers. Maar in plaats van nieuwe producten te verzinnen, blijven journalisten steken in ouderwetse retorische spelletjes. Door Arjan Dasselaar

Jarenlang hebben journalistieke organisaties niet tot weinig geïnnoveerd. Klanten, pardon: lezers die vooral hun mond moesten houden, liepen weg en gingen meer en meer hun eigen informatieaanbod samenstellen uit het grote aanbod van gratis websites.

Nu er in de krantensector ongeveer net zoveel ontslagen vallen als bij 's werelds getroffen banken, besluit het journaille om... Nee, niet om te innoveren, maar om terug te vallen op dat grote misverstand: dat je pas echt kritisch zou zijn als je zoveel mogelijk tegenstellingen in beeld brengt. Ook al moet je ze zelf verzinnen.

Twitter

Momenteel is dat mooi te zien aan de discussie die wordt gevoerd over Twitter. Voor wie die niet gevolgd heeft: Twitter is een soort digitale kroeg waar kletspraat en serieuze gesprekken elkaar afwisselen. Oftewel net een echt café, maar dan met goedkoper bier uit je eigen koelkast.

Twitter speelde een rol bij het verspreiden van nieuws over de recente crash van een Boeing 737-800 van Turkish Airlines nabij de Polderbaan. Daarvoor was Twitter al ingezet bij de verslaggeving over de noodlanding in de Hudson en de aardbeving in het Chinese Szechuan.

Links-rechts, zwart-wit


Door het gebruik van Twitter bij de Turkse crash werden veel niet-Twitterende journalisten wakker. Nogal wat actieve Twitter-gebruikers kregen min of meer gelijkluidende verzoeken van de pers. Hoog op de 'Gezocht'-lijst van het journaille stond een Twitter-profeet, iemand die ongenuanceerd de glorie van Twitter kon bezingen.

Want als je een Twitter-goeroe weet te strikken, heb je als journalist immers het excuus om – zoals dat heet – voor een tegengeluid zorgen. Meestal in de vorm van een andere geïnterviewde die volgens een 'baby-badwater'-mentaliteit Twitter bij de knieën probeerde af te zagen. Dat knettert lekker, twee volstrekt tegenstrijdige meningen. Of het ook informatief is, dondert niet.

Zurige stukjes


Helaas waren die Twitter-haters vaak moeilijk te vinden. Maar dat is geen probleem voor de journalistiek. Vraag creëert zijn eigen aanbod. U hoeft dus maar even te googlen of u vindt zeker drie journalisten die de afgelopen weken hebben ontdekt dat er brood zit in zurige stukjes over Twitter.

De pers fabriceert zijn eigen pseudo-conflicten, waarin louter absolute voor- en tegenstanders bestaan. Iemand die het woord 'enerzijds' gebruikt, is niet welkom, zoals de satirische krant The Onion bijna 4 jaar geleden vaststelde.

Bokswedstrijd


Het publieke debat wordt zo een bokswedstrijd van botsende bijna-meninkjes. Vermakelijk om naar te kijken of te luisteren, dat zeker. Maar word je er als nieuwsconsument veel wijzer van?

Taalkundige Deborah Tannen publiceerde al in 1998 een boek  waarin ze het tegenovergestelde betoogde. Anno 2009 is de situatie voor de pers nog een stuk urgenter geworden.

Brood en spelen


De structurele onderschatting van het intellectuele niveau van mediaconsumenten – geef ze brood en spelen! – is een van de oorzaken van onze beroerde reputatie als beroepsgroep.

Want laat er geen misverstand over bestaan: journalisten worden inmiddels gezien als het schuim der aarde, in plaats van als verdedigers van democratische waarden. Leest u maar eens de ronduit vijandige reacties onder dit stuk op het blog van het NOS Journaal.

Sensatiezucht


Vervolgens zijn journalisten er goed in om dergelijke kritiek af te doen met de dooddoener: 'Mensen reageren wel vaker vijandig op waarheden die ze niet willen horen.' Op zichzelf klopt dat laatste, en misschien heeft ook de Nederlandse journalistiek ooit een periode gekend dat waarheidsvinding belangrijker was dan gepolariseerde sensatiezucht.

Maar die periode is aan het begin van de 21ste eeuw wel voorbij. Dankzij alternatieve informatiebronnen, eenvoudig te vinden via internet, hebben nieuwsconsumenten ontdekt dat niet zij, maar juist journalisten, degenen zijn die niet naar de harde waarheid willen luisteren. Te weten: het publiek is volwassen geworden, en wil graag ook zo worden behandeld.

Tip de redactie