Pronks vingertje

De spoken uit het verleden, op een dag komen ze je opzoeken. Het vonnis van het Haagse hof over Srebrenica bracht Jan Pronk in Nieuwsuur. Door Peter Wierenga.

Foto:  ANP

We kunnen meteen vervallen in alcoholische anekdotes, biggelende tranen of mislukte PvdA-coups – allemaal dankbaar materiaal – maar deze zaak is te serieus, zelfs een column heeft grenzen...

Jan Pronk, die destijds als eerste het woord 'genocide' in de mond nam, wil nu dat Nederland in gesprek gaat met de nabestaanden en zijn excuses aanbiedt.

Waren we niet in gesprek dan?

Wie herinnert zich niet die ene foto van Wim Kok, aangedaan, de gruwelijke beelden van het bezoek aan the killing fields van Bosnië op zijn netvlies – na met zijn kabinet 'gevallen' te zijn over Srebrenica, of beter gezegd, over het NIOD-rapport over Srebrenica. De oud-premier zag lijkbleek. De politiek had zich vol goede bedoelingen laten overhalen tot een onmogelijke missie, en als ooit ontgoocheling in beeld was gebracht, dan was dit het.

Ook Hans van Mierlo zou blijven worstelen met de nasleep, al was er in zijn ogen sprake van een collectieve schuld par excellence.

Gebaar

Wat restte was een herdenkingscentrum, een gebaar... Bepaald iets anders dan aansprakelijkheid, dat Nederland altijd met het juridische argument – de vredesmissie geschiedde onder de vlag van de Verenigde Naties – heeft afgewezen.

Maar daar oordeelt het Hof nu anders over. In de crisissituatie vanaf 11 juli 1995 kregen de militairen ook rechtstreekse orders uit Den Haag, zo stellen de rechters – dus is de Nederlandse staat (mede)aansprakelijk voor wat er gebeurde met de Bosnische moslims die voor Dutchbat werkten en toch weggestuurd werden van de veilige compound. Op een moment dat al bekend was dat de Servische troepen Bosnische mannen ijskoud executeerden.

Moed

De uitspraak van het hof getuigt in elk geval van moed, want zo vaak slaat de weegschaal van
vrouwe Justitia niet uit in het nadeel van de Staat. Dat Defensie zo flabbergasted was dat het niet kon reageren op het vonnis, toont die zeldzaamheid alleen al aan. Het zou daarom te makkelijk zijn om piano player Karremans – die het nationale symbool werd van 'onze' lafheid – zijn zwijgen aan te rekenen, als het instituut dat hem uitzond de lippen op elkaar houdt.

Ons leger mag dan tegenwoordig meer sneuvelbereid zijn zoals dat zo lelijk heet, of het zin gehad zou hebben om terug te vechten tegen dat Servische leger, dat kan ook de rechter niet beantwoorden. De vraag of heroïsch verzet van Dutchbat de Grote Misdaad – namelijk de massamoord op duizenden moslimmannen – had kunnen voorkomen, is er eentje voor Mladic, de werkelijk schuldige. Laat die toevallig elders in Den Haag zitten...

Falen

Excuses brengen geen doden terug, da's waar. En er wás een collectief falen, van de internationale gemeenschap. Maar als die gemeenschap nooit ter verantwoording geroepen kan worden, laat Nederland dan maar de kop van jut zijn. Ik zie dat opgeheven vingertje van Pronk, tot mijn verbazing, eens zonder ergernis aan. Misschien wel omdat hij ook naar zichzelf, ja naar ons allen wijst. “Alle fouten die de militairen van Dutchbat hebben gemaakt, moeten worden toegeschreven aan politici, onder wie ikzelf.”