Oekaze light

Soms kom je schitterende woorden tegen op NU.nl. Zoals oekaze. Doet me denken aan iets oosters, aan sushi en kamikaze. Door Peter Wierenga.

Maar het blijkt geen Japanse rauwe vis, zelfmoord of een combinatie van die twee te zijn, “oekaze” komt uit het Russisch en was een proclamatie van de tsaar. Ofwel een bevel dat te allen tijde opgevolgd dient te worden.

Zoals Peter de Grote zijn geheime notitieschriftje vulde in Zaandam en meesmokkelde naar Rusland (een nog immer bloeiende traditie), zo namen wij het begrip oekaze over. Neem de oekaze van Kok. Wim Kok, de sociaaldemocratische premier, vond het maar niks dat Kamerleden met ambtenaren bellen. Njet! Absoluut verboden.

Stel je voor dat die iets zei wat de parlementariër (nog) niet van de minister had gehoord. Dat zou het in zijn torentje voorgekookte kabinetsbeleid in gevaar brengen.

Transparantie

Koks opvolger Balkenende was ook niet bepaald een man van transparantie. Maar Mark Rutte beloofde als premier dat ie er vanaf wilde. En dus is de oekaze van Kok afgeschaft en vervangen door… de oekaze light van Donner.

Zij het dat die iets subtieler is, iets verdekter, zodat je warempel denkt dat er van iets heel anders sprake is. Voorwaar, een grote kunst in de politiek, om dat voor elkaar te krijgen.

Ambtenaren mogen voortaan met Kamerleden spreken, belooft onze minister van Binnenlandse Zaken. Maar ho, even de kleine letters lezen: ze moeten wél toestemming hebben van hun minister.

Dat betekent dat er dan gewikt en gewogen wordt over elke punt en komma, en dat Kamerleden een simpel telefoontje naar de verantwoordelijke ambtenaar kunnen vergeten. Kortom, constateert ook een expert, er verandert niet zoveel.

Voetvolk

Dat betekent dat de macht bij het bestuur blijft, dat toch al ontelbaar meer voetvolk heeft dan het parlement, dat het met een handvol medewerkers moet doen. De uitvoerende macht staat al zo ver voor dat de controlerende macht – toch eigenlijk de baas - hooguit via de band (de media) nog een puntje kan scoren. Piet Hein Donner, de tsaar van het Binnenhof. Oké, de tsaar light.

Het past in een patroon. Donner - intelligent, charmant, regentesk - deed vorige week ook al van zich spreken.

Door uitgerekend op de dag van de persvrijheid journalisten te verwijten dat ze te veel gebruik maken van de Wet openbaarheid bestuur. De IJslandse activiste Birgitta Jónsdottír – u weet wel, die samen met Rop Gonggrijp Wikileaks hielp – ontplofte zowat.

Nu snap ik dat het bestuur nogal eens moeite heeft met de eigen openbaarheid, maar die is toch echt principieel. Een groot goed, zoals ook Arjan Dasselaar op deze site betoogt.

Scoop

En om de media – die inderdaad wel eens licht astmatisch overkomen – nota bene te verwijten dat ze met hun openbaarheidsverzoeken louter op scoops uit zijn, terwijl lezers een verhaal toch alleen als “scoop” erkennen als dat ergens over gáát, als er een maatschappelijk belang in het geding is – dat miskent het grote gevaar van alle macht.

Namelijk dat die macht zelf wel wil uitmaken wat zij goed doet en wat niet.

Lees meer over:
Tip de redactie