Zijn neus ging nog net niet groeien, maar nooit toonde Balkenende meer gelijkenis met de beroemde Italiaanse marionettenpop dan tijdens zijn persconferentie van dinsdag. Door Peter Wierenga.

Foto:  NU.nl/Chris Heijmans

De inkt van het rapport-Davids was nog niet droog, of de premier ging al in de tegenaanval.

En hoe. De ene na de andere conclusie van de onafhankelijke commissie, die nota bene door hemzelf is ingesteld, werd van tafel geveegd.

Neem het mandaat voor de oorlog in Irak. Volgens Davids was dat volkenrechtelijk niet in de haak: er had een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad aan te pas moeten komen om militair ingrijpen te rechtvaardigen.

Verschillend gedacht

Ach, reageerde Balkenende, over die kwestie wordt verschillend gedacht door juristen en politici. En hij haalde Peter van Walsum aan, die als lid van de commissie-Davids een minderheidsstandpunt inneemt.

Maar deze ‘havik’ is het juist oneens met de stelling dat de oorlog juridisch gezien wel snor zat. Van Walsum vindt alleen dat zo’n volkenrechtelijk mandaat niet altijd noodzakelijk is. Hij maakt een uitzondering voor preventief optreden om de verspreiding van kernwapens tegen te gaan.

Saddam Hoessein

Een respectabel standpunt, maar niet de lijn die het kabinet in 2003 volgde: Saddam Hoessein werkte onvoldoende mee aan de inspecties en schond de bestaande resoluties. Dat was voldoende juridische basis, aldus Balkenende.

Hij had aanvankelijk weinig regie. Minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer en een paar ambtenaren besloten al in augustus 2002, na een vergadering van drie kwartier, om de Atlantische bondgenoten te steunen.

Tunnelvisie

Intussen oordeelden de Nederlandse inlichtingendiensten terughoudender over Saddams weapons of mass destruction dan de Britse MI6 en de Amerikaanse CIA. Maar die nuances onthield het kabinet aan de Kamer, omdat ze niet pasten bij het politieke standpunt. Tunnelvisie.

Nu is de inval in Irak, ondanks de vele trieste slachtoffers, niet in alle opzichten een miskleun. Het debat gaat echter niet over die oorlog, maar over de besluitvorming van het kabinet en de informatie die het parlement kreeg.

Harde noten

Daarover kraakt Davids toch echt – al is het een beetje onverwacht – harde noten. De Kamer is niet goed voorgelicht, zowel over de nuances van de eigen inlichtingendiensten als over het Amerikaanse verzoek voor militaire steun. Dat lag er wel degelijk.

De reactie van Balkenende is in stijl. Bij kritiek volgt steevast een ernstige blik en voor je het weet trekken er mistbanken met wollige redeneringen op. Zie de fatale Catshuisbrand, toen hij een achtergehouden rapport doodleuk ‘onvoldragen’ noemde.

Politieke doodzonde

Nu hij het verwijt krijgt de Kamer onvolledig geïnformeerd te hebben – een politieke doodzonde, waar je normaal gesproken geen aflaat voor kunt kopen – volgt meteen een nieuw leugentje. Geen enkele zelfreflectie, zelfs niet als het gaat om een oorlog.

Davids blijft stoïcijns bij zijn conclusies. De PvdA-fractie is woedend en eist een nieuwe verklaring van de premier. Als ze ballen hebben, trekken ze de stekker uit deze moeizame coalitie. Laat de poppetjes dansen, Mariëtte.