Kijken kijken niet kopen

Harry Mens wordt verweten dat sommige gasten in zijn programma Business Class (RTL7) dubieuze beleggingen hebben aangeprezen. Hoe verdedigt hij zich tegen dit verwijt? Door Jean Wagemans.

Foto:  ANP

Twee weken geleden is de oprichter van Quality Investments gearresteerd. Hij zou beleggers voor honderden miljoenen euro’s hebben opgelicht. Door de belofte om het geld te investeren in zogeheten ‘life settlements’ niet na te komen.

Een bekende voetbalcoach zou zich naar aanleiding van deze kwestie waarschijnlijk het volgende afvragen. Is de oprichter van Quality Investments nou zo ontzettend slim? Of zijn de mensen die hem geld hebben gegeven nou zo ontzettend dom?

Rode vlag

Jan Maarten Slagter, directeur van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB), lijkt te kiezen voor de eerste hoorn van dit dilemma: “Het is te gemakkelijk om alle slachtoffers weg te zetten als onwetende en naïeve mensen die beter hadden moeten weten” (Quotenet, 4 oktober 2011).

Niettemin, zo stelt Slagter, hadden de beleggers gewaarschuwd kunnen zijn: “Een belangrijke rode vlag is het feit dat ook dit product aan de man is gebracht bij het programma van Harry Mens, Business Class, op de zondagochtend. Dat is toch inmiddels wel reden om erg argwanend te zijn.”

Advertentie

In een reactie legt Mens uit dat delen van zijn programma als een advertentie moeten worden opgevat. Ondernemers die hun beleggingsproduct willen promoten, betalen daarvoor een bedrag van tussen de tien- en de vijftienduizend euro: “Een advertentie in de Elsevier kost twintig, een advertentie in de Telegraaf kost dertig. En de effectiviteit bij mij is groter” (Eva Jinek op Zondag, 9 oktober 2011).

Op basis van deze vergelijking stelt Mens dat het niet eerlijk is dat zijn programma nu onder vuur ligt, terwijl de dubieuze beleggingen ook elders zijn geadverteerd: “Er zijn er misschien één of twee die je achteraf liever niet gehad had. Dat zijn overigens ook mensen die ook adverteren in De Telegraaf, die ook adverteren op de Miljonairsfair.”

Vergelijkingsargumentatie

Bij het verdedigen van zijn standpunt maakt Mens gebruik van vergelijkingsargumentatie. Het idee achter dit type argumentatie is heel eenvoudig. Omdat twee zaken of personen in een bepaald opzicht hetzelfde zijn, mag een eigenschap die aan de één toekomt, ook aan de ander worden toegeschreven.

Vergelijkingsargumentatie kan op de proef worden gesteld door na te gaan welke verschillen er tussen de vergeleken zaken of personen bestaan. Als die verschillen relevant zijn, dan gaat de vergelijking niet op. Presentatrice Jinek wijst Mens op zo’n verschil.

Eigenwijs

Volgens haar weten de meeste kijkers helemaal niet dat de ondernemers geld betalen om hun beleggingsproducten in het programma van Mens te promoten. Het is daardoor niet duidelijk dat het om een advertentie gaat. Maar Mens houdt vol: “Er staat achter op de aftiteling wie de sponsors zijn en wie er betaald heeft.”

Jinek probeert het nog een keer: “Waar de spanning zit is dat het er uitziet als een journalistiek programma waarin jij ook kwalificaties geeft aan bepaalde producten. Je zegt dit zijn leuke eigentijdse ondernemers, dit is een goed product, een betrouwbaar iemand. En dat geeft de kijker of de investeerder een idee van dat zou ik moeten doen, want Harry Mens is een autoriteit.”

Weten

Maar Mens volhardt in zijn standpunt. Hij vindt dat de kijkers hadden kunnen weten dat zijn programma voor een deel uit advertenties bestaat. Ik vrees dat Mens iets anders had kunnen weten. Namelijk dat als je zelf geen rode vlag plaatst, anderen dat voor je doen.