Dat is kinnesinne

Een tijdje geleden werd Lex Hoogduin gepasseerd voor de positie van president van De Nederlandsche Bank (DNB). Vorige week uitte hij forse kritiek op de huidige samenstelling van de directie van de bank. Is dat kinnesinne? Door Jean Wagemans.

Foto:  ANP

Hoogduin was de gedoodverfde opvolger van bankpresident Nout Wellink. Hij werkte al een hele tijd bij DNB en speelde een belangrijke rol bij de invoering van de euro.

Maar toch is hij het niet geworden, want Den Haag benoemde de relatieve buitenstaander Klaas Knot. Niet lang daarna nam Hoogduin ontslag bij de bank.

Afgelopen vrijdag verscheen er een interview waarin Hoogduin een toelichting gaf op zijn vertrek bij de bank. In het interview merkt hij op dat het eurogebied te maken heeft met de meest ernstige crisis van de afgelopen tien jaar, terwijl de vierhoofdige directie van DNB uit drie nieuwkomers bestaat.

Directie

Over deze nieuwe directie merkt Hoogduin verder nog het volgende op: “Het is een onervaren ploeg die elkaar niet of nauwelijks kende en het woelige water op moet zonder dat je het over de koers hebt gehad. Dat had Den Haag zo niet moeten doen” (NRC, 16 september 2011).

Drie dagen na het interview is Hoogduin te gast in het televisieprogramma Buitenhof. Presentator Pieter Jan Hagens beweert dat Hoogduin in het interview nogal hard om zich heen heeft geslagen. Ook insinueert hij dat de kritiek op de samenstelling van de nieuwe directie “kinnesinne” is. Wat is het retorische doel van zo’n beschuldiging?

Persoonlijke aanval

Het komt regelmatig voor dat een standpunt wordt aangevallen door degene die het naar voren heeft gebracht als een ongeloofwaardig persoon te bestempelen. Dat heet een persoonlijke aanval. De gedachte achter zo’n aanval is heel eenvoudig. Als het publiek de indruk krijgt dat iemand niet deugt, dan denkt het publiek ook dat het standpunt van die persoon niet deugt.

Sommige persoonlijke aanvallen zijn subtieler dan andere. Je kunt natuurlijk rechtstreeks zeggen dat iemand dom of onbetrouwbaar is. Maar je kunt ook iemands motief verdacht maken. Dat kan bijvoorbeeld door te stellen: “Ja, ja, dat zegt hij alleen maar omdat hij er belang bij heeft.”

Of je kunt wijzen op een discrepantie tussen wat iemand zegt en wat iemand doet. Dat kan bijvoorbeeld door te zeggen: “Dat kan hij nu wel vinden, maar zelf houdt hij zich daar helemaal niet aan.”

Oud en zuur

De opmerking van Hagens is een mooi voorbeeld van zo’n indirecte persoonlijke aanval. Door te insinueren dat de kritiek van Hoogduin op de huidige directie van DNB voortkomt uit jaloezie, maakt Hagens zijn motief verdacht. Het publiek zal nu denken: “Ja, ja, dat zegt hij alleen maar omdat hij jaloers is.”

De mogelijkheden van Hoogduin om deze verdachtmaking te ontkrachten waren zeer beperkt. Hij had namelijk al toegegeven dat hij erg teleurgesteld was over het mislopen van de benoeming. Ook had hij beweerd weinig zin te hebben om onder de nieuwe president te werken. Naar eigen zeggen wilde hij geen oude en zure man worden.

Subtiel

Toch weet Hoogduin de persoonlijke aanval te pareren: “Ik denk dat als ik niet, zeg maar, zelf erbij betrokken was geweest, dat ik dat ook zo had gevonden. Maar natuurlijk is het zo, ja, ik was er ook bij betrokken. Maar neemt u mijn argumenten voor wat ze zijn.”

Met deze opmerking weet Hoogduin zijn kritiek op de samenstelling van de nieuwe directie op subtiele wijze los te koppelen van het vermeende motief ervoor. Heel knap, zeker gezien de beperkte mogeljikheden. Ik ben ervan overtuigd dat hij een uitstekende president van De Nederlandsche Bank zou zijn geweest.