Behoorlijk de weg kwijt

In de zomereditie van de column 'De wondere wereld van het argumenteren' wordt wekelijks een interessante argumentatieve techniek uit de doeken gedaan. Met voorbeelden uit de vakantiesfeer, en een geheimtip. Door Jean Wagemans. 

Foto:  ANP

In deze derde zomercolumn aandacht voor een bijzonder soort argumentatie, te weten autoriteitsargumentatie. Dat is argumentatie waarbij verwezen wordt naar iets of iemand met een bepaald gezag - een autoriteit.

Maar we laten ons toch niet de wet voorschrijven? We bepalen toch 'lekker zelf' wat we doen of wat we ergens van vinden? Daar hebben we geen autoriteiten voor nodig! Zeker niet tijdens de vakantie.

Inderdaad lijken de meeste mensen zich tijdens de zomervakantie weinig aan te trekken van de schooljuffrouw, de politieagent en de pastoor. Om van de paus nog maar helemaal te zwijgen.

Toch komt autoriteitsargumentatie tijdens de vakantie ook heel vaak voor. Zo is er een aanzienlijke kans dat een van de inzittenden, meestal de bijrijder, van het vakantievoertuig, meestal een auto, tegen de bestuurder zegt: "Je had hier linksaf gemoeten, of hoorde je de navigator niet?"

Toon

Wat betreft de toon van deze opmerking is het van cruciaal belang om de onderliggende 'ergernis' te presenteren als 'verbazing'. Dat kan vrij lastig zijn, zeker als de bestuurder al een flinke tijd om de vakantiebestemming heen aan het cirkelen is. Maar goed, daar gaat deze column niet over...

Wat betreft de inhoud van deze opmerking is het duidelijk dat er een beroep gedaan wordt op een autoriteit. In dit geval is die autoriteit een 'navigator', een pratende versie van wat je vroeger een 'wegenkaart' noemde. Hoe gaat zo'n beroep op een autoriteit precies in zijn werk?

Autoriteit

In principe kan elke opvatting met behulp van autoriteitsargumentatie worden verdedigd. Alleen niet op een rechtstreekse manier. Het te verdedigen standpunt is namelijk niet precies hetzelfde als de te verdedigen opvatting. Het standpunt luidt: "Deze opvatting is waar".

Er is sprake van autoriteitsargumentatie als je dit standpunt verdedigt met behulp van het argument: "Want deze autoriteit heeft het gezegd." Het idee achter autoriteitsargumentatie is dus heel eenvoudig. Een opvatting is waar omdat een bepaalde autoriteit dezelfde opvatting heeft.

Geheimtip

Autoriteitsargumentatie kan op verschillende manieren worden uitgedaagd. Als er bijvoorbeeld meerdere autoriteiten zijn, dan hoeven die het niet per se met elkaar eens te zijn. Daarom hoor je de bestuurder van de auto wel eens als volgt reageren: "Ik heb de navigator wel gehoord, maar ik ga de volgende straat pas linksaf. Dat is korter."

Je kunt autoriteitsargumentatie ook uitdagen door te betwijfelen of de aangehaalde autoriteit daadwerkelijk gezaghebbend is op het betreffende gebied. Of door te betwijfelen of de opvatting van de autoriteit wel juist wordt weergegeven.

Maar deze laatste twee vragen worden pas relevant als de discussie zodanig uit de hand gelopen is dat de navigator het 'opeens niet meer doet'. En de bestuurder de vakantiebestemming alsnog probeert te bereiken met de ouderwetse combinatie van bijrijder en wegenkaart...