Fijne nuances

Laatste update:  14 september 2010 09:15 info

"Een fijne kroegdienst", "het leven is fijn", "het is fijn dat het nu is bewezen" ... Om de haverklap kom je het woord fijn tegen. Er is kennelijk iets bijzonders met dat woord. Wat is er zo fijn aan? Door Rutger Kiezebrink van Onze Taal

Foto:  Thinkstock

In augustus besprak Giel Beelen in de VARAgids de nieuwe cd van Sleigh Bells. Dat is snoeiharde rock-dance, door Beelen omschreven als de "fijnste pleurisherrie van dit moment".

Pleurisherrie, en dan toch fijn? Als je van harde muziek houdt, is het geen vreemde combinatie, maar fijn zal hier toch een beetje met een knipoog bedoeld zijn.

Een willekeurige dag van het jaar levert zo tientallen, nee honderden nieuwsberichten en blogs op waarin het woord fijn wordt gebruikt. Meestal in een positieve betekenis, maar toch ook geregeld ironisch gebruikt – over de coalitiebesprekingen bijvoorbeeld: "Fijn vooruitzicht." Of: "Een fijn stelletje."

Zuiver

De oorspronkelijke betekenis van fijn is 'zuiver'. Dat daaruit allerlei andere positieve betekenissen zijn ontstaan ('prettig', 'aangenaam', 'netjes', 'lekker', 'subtiel', etc.), is niet verwonderlijk.

Maar zuiver kan ook 'recht in de leer' betekenen. 'Dat zijn van die fijnen', zo worden streng gelovigen soms genoemd door mensen die het zelf iets minder nauw nemen met het geloof.

De fijnsten onder de fijnen werden vaak zelfs 'zo fijn als gemalen poppestront' genoemd. Poppestront betekent 'babypoep': dat is zelf al heel fijn, heel teer, en als het dan ook nog eens gemalen is ...

Goed bedoeld

Het hoeft dus niet per se fijn te zijn om 'fijn' te zijn. Maar meestal is fijn positief bedoeld. Je kunt iemand 'een fijne dag' wensen, 'een fijn weekend', 'een fijne vakantie'. En zelfs 'fijne Kerstdagen'; de katholieke wens 'zalige Kerstdagen' is steeds zeldzamer geworden.

Er zijn natuurlijk mensen die zich daaraan ergeren: alles is maar 'fijn', net zoals leuk en lekker stopwoordjes zijn – maar het is in elk geval goed bedoeld.

Ironisch

Wat is er nou precies zo fijn aan fijn? Misschien wel vooral dat het zo veelzijdig is. Het kan 'prettig' zijn, maar ook 'gek-grappig' ('Gisteravond een fijne film gezien – erg gelachen') of zelfs 'een beetje slecht' – nog los van ironische contexten als 'Nou, wat ging het weer fijn bij mijn functioneringsgesprek.'

Of het drukt uit dat iets een schoolvoorbeeld is van een bepaald verschijnsel of een bepaalde stroming, zoals de "fijne pleurisherrie" van Giel Beelen.

Fijnzinnig dubbelzinnig

Soms lijkt fijn expres dubbelzinnig te zijn gebruikt. Lees je in de tv-gids dat er een "fijne horrorfilm over studenten in een afgelegen blokhut" komt, dan kán dat betekenen dat de film geschikt is voor horrorfans, maar ook dat het eigenlijk best een slechte film is, zó slecht dat het weer leuk wordt.

Daar zit dus zowel iets positiefs als iets negatiefs in, en daarmee 'bedient' de schrijver – bewust of onbewust – twee groepen mensen: de liefhebbers van horrorfilms en degenen die ervan gruwen (of het eigenlijk een belachelijk genre vinden).

Handig

Een praktisch voordeel van fijn: het woord is lekker kort. Korter dan prettig, korter dan niet al te best. Het neemt met zijn smalle letters maar weinig ruimte in in krantenkoppen en is om die reden al handiger dan prettig of aangenaam – en het is minder formeel dan de meeste van zijn synoniemen.

Fijn is dus in allerlei contexten bruikbaar, en de gemiddelde lezer haalt de bedoelde betekenis er doorgaans fijntjes uit. Fijn is dus best wel, eh ... inderdaad.

Reageren? Ga naar www.onzetaal.nl.

Reageer op dit artikel:
Stuur door:
Deel artikel:

Maandag

Paul de Lange belichtte tot juli 2012 wekelijks een tv-programma in zijn column.

Column maandag

Woensdag

Peter Wierenga is journalist en schrijft wekelijks over politiek in Nederland.

Column woensdag

Donderdag

Olaf Koens was tot augustus 2012 onze donderdagcolumnist en bericht wekelijks uit verre uithoeken over bijzondere situaties.

Column donderdag

Vrijdag

De sportcolumn wordt verzorgd door Menno Pot. U vindt hier ook nog de columns van zijn voorganger, Thijs Zonneveld.

Column vrijdag

Zaterdag

De columns die Arjan Dasselaar van 2008 tot 2012 schreef over ict en recht zijn hier terug te vinden:

Column zaterdag