Wat betekent de versoepelde anti-Israël houding van Hamas?

Hamas zegt niet meer uit te zijn op de vernietiging van Israël. In een nieuw beleidsdocument dat op maandag 1 mei werd gepubliceerd slaat de Palestijnse radicaal-islamitische organisatie een mildere toon aan. Is hier sprake van een echte koerswijziging? En waarom wordt die nu ingezet?

In 42 beleidsartikelen legt Hamas zijn politieke doeleinden vast. Politiek leider Khaled Meshaal benadrukte dat het document de "nieuwe openheid" van de organisatie aanduidt. Ideologisch houdt Hamas nog altijd vast aan de eigen Palestijnse staat, maar de organisatie is flexibeler in politieke zin.

Politiek statement

Belangrijk is dat Hamas nu de pijlen op het Zionisme richt, de stichting van de staat Israël en de bezetting van Palestijns grondgebied. Deze politieke verzetsstrijd is niet gericht tegen Joden om hun religie. In het verzet tegen de Israëlische staat worden ook geweldloze vormen van verzet goedgekeurd. Maar de gewapende strijd wordt vooralsnog niet afgezworen. En Hamas weigert nog steeds om Israël te erkennen.

"Het ideologisch streven naar een eigen Palestijnse staat en het recht op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen blijft onveranderd", aldus Midden-oostendeskundige Bertus Hendriks van Clingendael. In het nieuwe document is Hamas wel bereid een Palestijnse staat binnen de grenzen van 1967 (de Westelijke Jordaanoever en Gaza) te steunen. "Dat is dus een twee-statenoplossing. Daarmee is Hamas praktischer dan voorheen."

Israël blijft sceptisch

Israël toont zich niet onder de indruk van de gepresenteerde koerswijziging. "Hamas probeert de rest van de wereld om de tuin te leiden, maar dat zal niet lukken", zo reageerde een woordvoerder van premier Benjamin Netanyahu maandagmiddag, nog voordat het nieuwe beleidsdocument officieel werd gepubliceerd.

Volgens Hendriks ligt de reactie van de Amerikaanse overheid in dezelfde lijn. "Al jaren geldt voor de Amerikaanse overheid, net als de VN en de EU, de eis dat als Hamas erkend wil worden, de organisatie zélf eerst de staat Israël en de akkoorden van het Oslo-vredesproces moet erkennen en het geweld moet afzweren", aldus Hendriks. Die concessies doet Hamas niet.

Toenadering met Arabische landen en het Westen

Toch is de versoepelde opstelling van Hamas een signaal naar de buitenwereld. Het moment van publicatie is niet toevallig gekozen: deze week brengt Mahmoud Abbas, president van de Palestijnse Autoriteit, een bezoek aan het Witte Huis. Donald Trump wil het vredesproces nieuw leven inblazen.

Hamas neemt geen deel aan de vredesgesprekken; daarbij is wel Fatah betrokken, de partij van Abbas. De twee Palestijnse bewegingen liggen al jaren in de clinch. Maar met het nieuwe document kan Hamas wel verandering teweegbrengen in de relaties met de Palestijnse Autoriteit. Door de grenzen van 1967 voor een Palestijnse staat te onderschrijven, ligt een toenadering tot Fatah in het verschiet.

Behalve met andere Palestijnse partijen heeft het nieuwe beleidsdocument mogelijk ook verzoening met Egypte en de Arabische Golfstaten tot gevolg. Die landen hielden zich ver van Hamas, vanwege een associatie met de Moslimbroederschap. Hamas ontstond in 1987 als een Palestijnse afsplitsing van die islamitische soennitische beweging, die door Egypte en de Golfstaten als een terroristische organisatie gezien wordt. Nu schrapt Hamas die associatie.

Tot slot zal de mildere toon in goede aarde vallen bij Westerse landen. Vanwege de nadruk op een strijd tegen Joden in het oude handvest van 1988, bestempelden deze landen Hamas als een antisemitische  organisatie die opriep tot geweld. Nu het conflict niet meer als religieuze strijd maar als politiek verzet wordt omschreven, hoopt Hamas ook in de Westerse wereld meer steun te kunnen vergaren.

Toekomst van Hamas

Aan het beleidsdocument werd twee jaar gewerkt. Tijdens de presentatie werd niet duidelijk of het oude handvest compleet vervangen wordt. Wel meldde Khaled Meshaal dat het nieuwe document de basis zal vormen van politieke acties in de toekomst.

De huidige politieke leider van Hamas heeft eerder al bekendgemaakt zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen. Zijn verwachte opvolger wordt ook tot de gematigder vleugel van de organisatie gerekend. 

Lees meer over:

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie