Zeker 265 doden en duizenden arrestaties na mislukte coup Turkije

Bij de mislukte staatsgreep in Turkije zijn zeker 265 mensen omgekomen. Bijna drieduizend coupplegers zijn gearresteerd. Er zouden zeker 1.440 mensen gewond zijn geraakt. 

Bij 161 van de doden gaat het volgens premier Binali Yildirim om regeringsgezinde veiligheidstroepen of burgers. Daarbij komen 104 gedode rebellerende militairen, liet de premier weten.

De coup zou vooral gepleegd zijn door troepen van de luchtmacht. Een aantal aan de Turkse president Recep Tayyip Erdogan loyale legerleiders zou door coupplegers ontvoerd zijn en meegenomen naar een onbekende locatie.

De Turkse minister van Defensie liet zaterdag aan het begin van de avond weten dat de coup is afgeslagen. Hij zegt dat Turkije alle gebieden onder controle heeft, maar dat het wel waakzaam moet blijven. Yildirim roept Turken in Ankara desondanks op om de straat op te gaan.

Video: Dit gebeurde er tijdens en na de mislukte staatsgreep

Parlement

De vier belangrijkste partijen in het Turkse parlement hebben zaterdag in een gezamenlijke verklaring afstand genomen van de couppoging.

"Eensgezindheid in deze kwestie is van onschatbare waarde voor de democratie." Dat vond zowel de conservatieve islamitische regeringspartij van president Erdogan (AKP) als de linkse, pro-Koerdische HDP. Het parlement werd zaterdagmiddag bijeengeroepen voor een speciale zitting.

"Vandaag is de dag waarop alle partijen 'nee' zeggen tegen de coup", zei Yildirim. "Samenwerking in het parlement zal een nieuwe start zijn." Hij zei te geloven dat de vier belangrijkste partijen, doorgaans sterk verdeeld, gezamenlijke uitgangspunten kunnen vinden.

Yildirim hield de afgevaardigden voor dat de mensen die de coup hebben beraamd geen soldaten zijn, maar terroristen die het parlement als doelwit hadden.

De belangrijkste seculiere oppositieleider Kemal Kiliçardoglu hekelt de couppoging. Volgens de voorman van de seculiere Republikeinse Volkspartij (CHP) brengt het de Turkse partijen dichterbij elkaar en zal het de democratie juist verbeteren.

De CHP wordt traditioneel gezien als bondgenoot van de wereldse Turkse krijgsmacht. Het leger stond in de periode 1960-1980 driemaal op om de regering omver te werpen met de bedoeling de grondwettelijke scheiding van kerk en staat te garanderen.

Arrestaties

Yildirim liet zaterdagochtend weten dat er 2.839 coupplegers zijn gearresteerd, onder wie de commandant van het tweede leger Adem Huduti. Hij was gevestigd in Malatya, van waaruit het Turkse leger de grenzen met Syrië, Irak en Iran beschermt. Ook de commandant van het derde leger Erdal Öztürk is aangehouden wegens betrokkenheid bij de coup. Hem wordt hoogverraad ten laste gelegd.

De Turkse politie arresteerden ook honderd officieren op de luchtmachtbasis Diyarbakir in het zuidoosten van Turkije. De vliegbasis werd het afgelopen jaar vooral gebruikt om luchtoperaties uit te voeren tegen de Koerdische Arbeiderspartij (PKK). Ook in andere militaire bases in de grotendeels Koerdische zuidoostelijke provincies vonden arrestaties plaats.

Rechters

Daarnaast zijn sinds de coup al 2.745 rechters in Turkije uit hun ambt gezet. Ook zijn vijf leden van de Turkse Hoge Raad op non-actief gezet.

Mustafa Karadag, de voorzitter van de Turkse vereniging van rechters (Yargiçlar), heeft de autoriteiten er zaterdag van beschuldigd de mislukte staatsgreep te gebruiken om critici binnen de gerechtelijke macht uit te schakelen.

Er zijn niet alleen mensen opgepakt die vermoedelijk achter de coup stonden, maar ook tegenstanders van Erdogan die niets met de poging de regering ten val te brengen van doen hebben. Volgens Yargiçlar zijn er in Turkije in totaal tussen de 14.500 en 15.000 rechters werkzaam.

Oorlogsverklaring

Yildirim stelde zaterdag in een verklaring dat Turkije overweegt de doodstraf weer in te voeren om zeker te weten dat er niet nogmaals een coup plaatsvindt. Op dit moment kent het land niet de mogelijheid voor rechters om als straf de doodstraf op te leggen.

De premier stelde ook dat ieder land dat zijn steun betuigt aan de Turkse geestelijke Fethullah Gülen, die wordt beschuldigd achter de coup te zitten, zichzelf in oorlog met Turkije moet beschouwen.

De Turkse regering heeft 15 juli, de dag waarop de coup werd verslagen, uitgeroepen tot feestdag en heeft de bevolking opgeroepen zaterdagavond de straat op te gaan om dit te vieren.

Fregat

Coupplegers zouden volgens het Griekse leger een Turks fregat hebben overgenomen op de Turkse marinebasis Golcuk. Ze zouden de bevelhebber van de Turkse vloot hebben gegijzeld.

Ook hebben acht coupplegers in Griekenland asiel aangevraagd. Zij vlogen met een Turkse legerhelikopter naar Griekenland. De politie heeft de mannen aangehouden. Griekenland heeft het asielverzoek in behandeling genomen.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu heeft op Twitter gevraagd om de uitlevering van de acht. 

President Erdogan

Erdogan eiste halverwege de nacht de macht weer op en beloofde de coupplegers hard aan te pakken.

Een volgens de Turkse overheid beperkte afscheiding van het leger bezette vrijdagavond laat een aantal vliegvelden en belangrijke gebouwen. De rest van het leger dat nog onder commando van de overheid staat, heeft de situatie inmiddels weer onder controle. 

Explosies

Wel werden na de verklaring van de Turkse overheid halverwege de nacht nog explosies gehoord bij onder meer het parlementsgebouw in de hoofdstad Ankara en bij de luchthaven van Istanbul. De explosies waren volgens Reuters tot in de vroege ochtend te horen. 

De groep militairen was van plan de macht grijpen om naleving van de grondwet af te dwingen. De regering zou volgens hen de democratie hebben uitgehold.

Yildirim benoemde Umit Dundar afgelopen nacht tot waarnemend legerleider. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft zaterdag vijf generaals en 29 kolonels op non-actief gesteld.

Video: Soldaten geven zich over aan Erdogan

Erdogan teruggekeerd

Erdogan, die niet in Turkije was tijdens de coup, is rond 2.20 uur weer geland in Istanbul. Waar hij daarvoor verbleef is onbekend.

De Turkse president verscheen na zijn terugkomst met een groep aanhangers bij het vliegveld en stelde dat er "passende maatregelen" genomen zouden worden tegen degenen die betrokken zijn bij de staatsgreep, "onafhankelijk van welk instituut zij deel uitmaken". Erdogan beschuldigt de coupplegers er ook van hem te hebben willen vermoorden. Hij beloofde het leger te zullen opschonen.

Hij riep zijn aanhangers tijdens de staatsgreep op de straat op te gaan. Zij deden dat massaal en protesteerden tegen de militairen. Later zaterdagochtend verscheen Erdogan nogmaals tussen zijn aanhangers in Istanbul. "De mensen hebben deze overheid gekozen."

Video: Duizenden Turken begroeten Erdogan op vliegveld

Geestelijke Gülen

De Turkse minister van Justitie en Erdogan stellen dat de beweging van Gülen achter de staatsgreep zit. Gülen, die in ballingschap woont in de Verenigde Staten, gold lange tijd als bondgenoot van Erdogan, maar volgens de Turkse pers raakten ze met elkaar in onmin toen de regering plannen maakte om Gülens particuliere scholen te sluiten.

Turkije heeft de beweging van Gülen officieel als terreurorganisatie aangemerkt. Erdogan beweert al langer dat Gülen zijn regering omver wil werpen.

Gülen heeft enige betrekking bij de coup stellig ontkend. "Het is zeer beledigend om iemand, die al meerdere keren geleden heeft onder militaire staatsgrepen, van een dergelijke poging te beschuldigen", laat hij in een verklaring weten. Een organisatie gelieerd aan Gülen ontkende eerder al dat de geestelijke betrokken is.

Yildirim noemt de couppoging zaterdagochtend een "zwarte vlek op het blazoen van de Turkse democratie" en benadrukte dat het Turkse volk "wil vechten voor het behoud van de democratie". 

Uitleveren

Erdogan heeft de Verenigde Staten opgeroepen om Gülen uit te leveren aan Turkije. Eerder liet John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse zaken, nog weten geen verzoek te hebben ontvangen van Turkije om de geestelijke uit te leveren.

De Verenigde Staten zijn volgens Kerry wel bereid om de coupplegers op "legitieme wijze" aan te pakken. Hij hoopt dat Turkije de militairen een eerlijk proces geeft.

President Barack Obama heeft zijn steun uitgesproken aan de "democratisch verkozen regering".

Beleid

De coup van vrijdag kwam volgens kenners op een onverwacht moment, maar de kans op een staatsgreep werd de laatste jaren al groter door het beleid dat Erdogan voerde. De president wordt ervan beschuldigd steeds meer autoritaire trekjes te vertonen.

Erdogan trekt de macht naar zich toe, terwijl het leger uit historisch oogpunt een centraal onderdeel van de macht is in het moderne Turkije zoals Atatürk het uiteen heeft gezet.

Ook heerst er onvrede over de manier waarop de president omgaat met de strijd tegen Islamitische Staat (IS) en de veiligheid van Turkije. Het is IS meerdere keren gelukt aanslagen te plegen in Turkije. Ook het conflict met de Koerden is onder Erdogan weer opgelaaid.

Coup Turkije

Een mensenmassa beweegt zich richting het hoofdkwartier van het leger, na de mislukte coup van vrijdag. © AFP
Ook op de brug over de Bosporus zijn massa's mensen. © ANP
Bij de coup zouden meer dan 265 mensen zijn omgekomen. © AFP
Het gaat volgens premier Binali Yildirim om gedode regeringsgezinde veiligheidstroepen of burgers. © AFP
Ook zijn er rebellerende militairen omgekomen, liet de premier weten. © AFP
De schade aan het parlementsgebouw is groot. Yildirim liet zaterdagochtend weten dat er meer dan tweeduizend coupplegers zijn gearresteerd. © AFP
Yildirim stelde zaterdag in een verklaring dat Turkije overweegt de doodstraf weer in te voeren om zeker te weten dat er niet nogmaals een coup plaatsvindt. © AFP
Erdogan eiste halverwege de nacht de macht weer op en beloofde de coupplegers hard aan te pakken. © AFP
Erdogan riep zijn aanhangers tijdens de staatsgreep op de straat op te gaan. © ANP
Onder andere in Ankara werd daar gehoor aan gegeven. © NU.nl
Op het Taksimplein werd hevig gevochten. © AFP
Ook in de stad Kayseri (zo'n drie uur rijden van Ankara) zijn betogers de straat op gegaan. © NU.nl/Fatih Mehmet Orakci
De groep militairen was van plan de macht grijpen om naleving van de grondwet af te dwingen. © AFP
De coupplegers hielden ook de hoogste generaal van Turkije, Hulusi Akar, vast tegen zijn wil. © AFP
Eerder waren er in de hoofdstad diverse zware explosies en schoten te horen en werden veel legervoertuigen, waaronder een helikopter, waargenomen. © AFP
Het Turkse leger heeft vrijdag diverse luchthavens en belangrijke gebouwen in handen gehad. © AFP
De militairen hebben vrijdag een staat van beleg afgekondigd. Ook was een avondklok ingesteld. © ANP
De Turkse minister van Justitie stelt dat de beweging van de Turkse geestelijke Fethullah Gülen achter de staatsgreep zit. © AFP
Turkije heeft de beweging van Gülen officieel als terreurorganisatie aangemerkt. Erdogan beweert al langer dat Gülen zijn regering omver wil werpen. © AFP
Nederlanders worden door Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken opgeroepen binnen te blijven. © AFP
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry wilde nog niet inhoudelijk reageren, maar hoopt op "vrede en stabiliteit" in Turkije. © AFP
Minister Koenders: "Slachtoffers moeten voorkomen worden. Het geweld moet stoppen." © AFP
De Ataturk-luchthaven in Istanbul is vrijdag afgesloten en alle vluchten zijn geannuleerd. © AFP
Sinds de stichting van het moderne Turkije in 1923 heeft het leger vier keer eerder de macht gegrepen: in 1960, 1971 en 1980. © AFP
De coup van vrijdag kwam volgens kenners op een onverwacht moment, maar de kans op een staatsgreep werd de laatste jaren al groter door het beleid van Erdogan. © ANP
De president wordt ervan beschuldigd steeds meer autoritaire trekjes te vertonen. © AFP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Eerdere coups

Het is niet de eerste keer dat Turkije met een staatsgreep te maken heeft. Sinds de stichting van het moderne Turkije in 1923 heeft het leger vier keer eerder de macht gegrepen: in 1960, 1971 en 1980.

De stichter van het moderne Turkije, Ataturk, legde in de grondwet vast dat Turkije een democratische seculiere staat moet zijn. Het Turkse leger ziet zich als hoeder van de grondwet.

Bronnen van de Wall Street Journal meldden in mei al dat er "tot in het presidentiële paleis" van Turkije zorgen waren over een mogelijke militaire coup. Erdogan zou het met het leger oneens zijn geweest over het sturen van troepen naar Syrië.

Lees meer over:

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 06.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie