Koenders: 'Aan Europa om Griekenland te helpen met migratiecrisis'

Met liefst vijf Europese ambtsgenoten bracht minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) vrijdag en zaterdag een bezoek aan Griekenland. Nu de migratiedeal met Turkije ruim een week van kracht is, wil hij zich samen met Frankrijk, Italië, Slowakije, Portugal en Malta "solidair verklaren" met de Grieken.

NU.nl sprak met Koenders in de bus in Athene onderweg van het ministerie van Griekse ministerie van Buitenlandse Zaken, waar hij sprak met het Griekse kabinet, naar het opvangkamp iets verderop in Elaionas.

Een Europese delegatie met in totaal zes buitenlandministers, waarom onderneemt u deze reis?

"Ten eerste om solidariteit met Griekenland te tonen, ten tweede omdat dit niet alleen een Grieks probleem, maar ook een Europees probleem is. Er is nu een deal tussen Europa en Turkije en we willen zelf zien of dat goed functioneert, zowel organisatorisch als volgens de internationale normen en regelgeving. Nederland heeft als voorzitter van de EU het initiatief genomen om samen met Griekse ngo’s, de UNHCR en de Griekse regeringsvertegenwoordiger te kijken hoe de uitwerking verloopt."

Hoe verloopt die uitwerking?

"In hele korte tijd zijn er een hoop asielexperts, advocaten en tolken naar Griekenland gekomen, maar er is meer nodig. Wij vinden dat iedereen het recht heeft om asiel aan te vragen volgens de internationale normen. Griekenland heeft daarom mensen nodig zodat de komende twee weken een hele hoop asielzoekers de juiste juridische procedure kunnen doorlopen. Daar zullen wij donderdag in de Europese Raad bij lidstaten op aandringen."

Koenders: 'Griekenland heeft nog meer hulp nodig'

Twee maanden geleden bezocht u Griekenland ook. U deed toen een oproep aan juist de Griekse regering om werk te maken van de aanpak van de vluchtelingenproblematiek. Wat is er veranderd?

"De Grieken zijn ook in actie gekomen, omdat er nu een strategie ligt: een akkoord dat een einde maakt aan het verdienmodel van de mensensmokkelaars en een legale route naar Europa biedt zonder dat er mensen omkomen op zee."

"Griekenland heeft hierdoor meer druk op zich gekregen, zij hebben op dit ogenblik te maken met 50 duizend. Nu vragen zij Europa nu ze te helpen, omdat we niet alleen te maken hebben met een Griekse grens, maar ook een Europese grens."

U vraagt de lidstaten om een bijdrage te leveren door rechters, advocaten, asielexperts en tolken te leveren. Volgens mensenrechtenorganisatie Amnesty International had dat al veel eerder moeten gebeuren. Nu zitten er duizenden asielzoekers vast in de kampen op Lesbos en Chios. Hadden we Griekenland niet veel eerder moeten ondersteunen om dit soort situaties te voorkomen?

"Er is nog niemand uitgezet die niet zelf terug wilde. We nemen de tijd om ervoor te zorgen dat iedereen de juiste asielprocedure doorloopt. Er is ook nog niemand afgewezen, juist omdat we eerst de juiste mensen willen hebben voor een deugdelijke asielprocedure. In die zin deel ik die kritiek niet."

Ondertussen heeft Amnesty het over "ellendige" situatie op Lesbos en Chios.

"Juist daarom zijn wij zaterdagochtend in gesprek gegaan met niet-gouvernementele organisaties, de Griekse regering en de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Mijn beeld is dat bijvoorbeeld de voedselvoorziening heel erg verbeterd is in de afgelopen dagen."

"Tegelijkertijd hebben de spanningen in die kampen te maken met het feit dat er heel veel jonge mannen zitten waarvan de ene groep minder kans maakt op asiel en de Syriërs wel. Dat geeft onderling frictie. Dat probleem wordt door deze deal langzaam maar zeker minder. Niettemin moet dit akkoord voldoen aan de internationale vereisten."

Als we kijken naar die internationale vereisten, dan is daar ook een ander kritisch rapport van Amnesty waarin wordt gesteld dat Turkije vluchtelingen terugstuurt naar Syrië. Vice-premier Asscher zei vorige week dat die berichten geverifieerd zouden worden. Wat kunt u daarover vertellen?

"Wij vliegen zaterdagmiddag naar Turkije en ik zal dat daar uiteraard aan de orde stellen. We moeten nagaan in hoeverre die berichten juist zijn. De Turken ontkennen dit, maar we zullen dit zelf moeten verifiëren. Laat voorop staan dat het niet geoorloofd is om Syriërs terug te sturen naar oorlogsgebied."

Het heeft maanden geduurd voordat er een overeenkomst met de Turken werd bereikt en eerder zagen we het Europese initiatief van het herverdelen van vluchtelingen via de hotspot pijnlijk mislukken. Nu ligt er een deal en wachten we opnieuw, ditmaal op mankracht aan te leveren door de Europese lidstaten.

Is het niet ontzettend frustrerend dat het allemaal zo traag moet lopen terwijl er zich een humanitair drama voltrekt in de Europese Unie.

"Wat mij opvalt is dat nu deze deal er eenmaal is, alles heel snel gaat. Als je ziet dat er binnen twee en een halve week er enorme hoeveelheden experts, asieladvocaten en onderhandelaars hier zijn gekomen, is dat juist heel snel gegaan."

Als het er zoveel zijn, waarom doet u die oproep?

"Je hebt natuurlijk altijd groeipijnen. Daarom zijn we hier ook. Vanaf nu is er werk aan de winkel."

U bent dus optimistisch dat Europa de vluchtelingenstroom ‘richting de nul’ zal krijgen.

"De vraag is waar de stroom 'richting de nul' zal zakken. In Nederland neemt  het aantal inkomende asielzoekers af. In Griekenland zien we een enorme vermindering. De stroom zal alleen opdrogen als deze deal zal werken. Daar ben ik relatief optimistisch over."

De Turkijedeal is sinds vorige week van kracht en we zien een aanzienlijke afname van het aantal asielzoekers dat op bootjes stapt en zelf de oversteek waagt. U bent hier ook met uw Italiaanse collega Gonzi en dan is de vraag hoe Europa zich voorbereid op een eventuele verplaatsing van de vluchtelingenstroom van Turkije naar Libië vanwaar vluchtelingen de oversteek zullen wagen naar de Italiaanse kust.

"Op dit moment is er geen sprake van een verplaatsing van de vluchtelingenstroom, die lijkt ook niet heel waarschijnlijk. Er is in Libië wel een probleem met Afrikaanse migranten die gezien de instabiliteit in het land komend seizoen van daar de oversteek zullen wagen. Dat betekent dat wij onze aandacht ook daarop richten. Er is prille hoop met een nieuwe nationale regering en wij zullen kijken hoe wij Libië kunnen ondersteunen met bijvoorbeeld de kustwacht."

"Daarnaast zal ik volgende week namens Mogherini (EU-Buitenlandchef) een bezoek brengen aan West-Afrika, omdat het gaat om de landen die onder Libië liggen. Met die landen gaan we in gesprek om te kijken wat er aan de Afrikaanse migratiestroom gedaan kan worden."

We hoorden de Griekse minister van BuZa vandaag oproep doen om tot een gezamenlijk Europees asielbeleid te komen en de eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans pleitte eerder deze week voor de herziening van de Dublin-regeling (de verplichting voor asielzoekers om zich te registreren in de eerste EU-lidstaat van aankomst). Waar staat u?

"Er zullen een aantal dingen moeten veranderen en effectiever Europees moeten worden geregeld. Er liggen nu drie opties op tafel en wij zullen daar als EU-voorzitter zo spoedig mogelijk met de andere lidstaten over in gesprek gaan. Daar moeten we de tijd voor nemen, niet te lang uiteraard, omdat een gemeenschappelijk standpunt van alle landen uit moet komen."

"Ook in Nederland zijn er discussies geweest over soevereiniteit, maar ik denk dat Nederlanders op dit punt wel willen dat er effectief Europees wordt samengewerkt. We gaan alleen akkoord met een systeem waarin vluchtelingen eerlijk verdeeld worden."

Tip de redactie