Boekrecensie: Rafael Chirbes - Aan de oever

Formidabele roman over de status quo van de rafelende randen van Europa. Hoe vertaalt de crisis zich in het dagelijks leven in Spanje.  4,5 sterren

In het fictieve dorpje Misent, vlak bij de Spaanse kust, heeft de crisis een kaalslag aangericht. Het Spaanse succesverhaal van de jaren tachtig en negentig is een verre herinnering geworden.

De overoptimistische bouwexplosie stak andere marktsegmenten aan, die echter net zo hard mede onderuit gingen toen de crisis toesloeg.

Het zijn sombere tijden in Misent, zowel voor de Spanjaarden als voor de werkkrachten uit Noord-Afrika, Zuid-Amerika en Oost-Europa die in de welvarende tijden op dit deel van Europa waren afgekomen. In de huidige verstilde omgeving zonder arbeidsproductiviteit begint er een nieuwe, duistere handel te ontstaan van diefstal, plundering, corruptie, smokkel en er zwermen talrijke straathoertjes op afwerkplekken vol vuilnis.  

Werkloze timmerman

Centraal staat het timmermansbedrijf van Esteban, ooit de trots van zijn vader en grootvader, en zijn verhaal is het boek Job. Zijn geliefde Leonoor heeft hem lang geleden verlaten voor zijn beste vriend, en hij moet zijn hoogbejaarde zieke vader zelf verzorgen. Door schulden en verkeerde investeringen is de zaak volledig uitgehold en wat resteert, is in handen van banken en schuldeisers.

Aan de oever wordt vanuit diverse perspectieven verteld, en dat Chirbes van verteller wisselt zonder introductie of interpunctie, past bij dit verhaal. Het is geen roman met personages die de dramatische verhaallijn aansturen, want het drama is Spanje en iedereen zit in hetzelfde schuitje. De stemmen vormen een raamvertelling, met scherpe observaties vol weemoed, verzet, berusting en wanhoop over het Spanje dat zich na Franco oprichtte en een halve eeuw later opnieuw in het stof bijt.

De morele onttakeling is verbeeld in de familie van Esteban, die amper belangstelling toont voor hun zieke vader en in wrange passages plannen smeedt voor de erfenis. Verwend, narcistisch en besluiteloos, als de decennia van Europese welvaart, verkeren ze in de veronderstelling dat hun geldzorgen vanzelf worden opgelost door het vermeende kapitaal van hun vaders bedrijf, dat in werkelijkheid allang is verdampt.

Ze lijken symbool te staan voor een oude gedachte die in Europa heel lang opgeld heeft gedaan: er komen altijd betere tijden aan want achter de wolken schijnt de zon.

Ondergang

In dit gedeelte van Europa ziet het er echter niet naar uit dat die zon in economisch opzicht snel zal opkomen. Misschien wel nooit meer. De kracht van deze roman is mede die onverbiddelijke stem van de nieuwe tijd die geen enkele vluchtweg meer lijkt te bieden.

Dat is wennen, die literatuur zonder uitweg, en Aan de oever is dan ook geen roman voor struisvogels. In majesteitelijke (en voortreffelijk vertaalde) volzinnen schetst Chirbes een ondergang die zich voorlopig niet laat stuiten.

Aan de oever is verschenen bij Uitgeverij Meridiaan, in een vertaling van Eugenie Schoolderman en Arie van der Wal.

Lees meer over:
Tip de redactie