Kevin C. Powers - De gele vogels

Het slagveld in Irak heeft een slagveld achtergelaten in het hoofd van soldaat Bartle. Terug in de VS probeert hij met zichzelf in het reine komen.

Soldaten als Bartle wacht een onmogelijke taak. Via hem beleven we de angst van een soldaat aan het front, waar ze voortdurend op het randje van de dood balanceren. Angst om ‘de duizendste gesneuvelde Amerikaanse soldaat in Irak te worden’, om te worden gereduceerd tot nummer. Dat en nog veel meer vraagt Bartle zich af, en hoe hij zijn kompaan Murphy in leven kan houden.

De belofte

Vlak voor hun uitzending beloofde Bartle aan Murphy’s moeder om haar zoon veilig thuis te brengen. Een zomaar-belofte aan een bezorgde moeder, te vergelijken met de zomaar-uitspraak ‘hou je taai, hè?’.

Maar in een losgezongen oorlogszone, waar niets nog houvast biedt en alles wat Bartle herkent onherkenbaar wordt, waarin elk doel van zijn aanwezigheid is weggevallen, elk nut van de strijd aan diggelen ligt omdat de hel die hij aanschouwt geen enkel nut kan rechtvaardigen, neemt die ene belofte de vorm aan van een anker. En Bartle faalt.

Blauwe hyacinten in kogelregens

Soldaat Bartle heeft ogen en hersens die te veel zien en denken, wat hem ongeschikt maakt als soldaat. In zijn vijand ziet hij mensen die deerniswekkend bloedend op de stoffige woestijngrond liggen, hun wonden als opengesprongen klaprozen op hun witte gewaden.

Hij ziet in een vlaag van poëtische schoonheid de blauwe hyacinten op het hagelwitte dak van de oude vrouw wier huis zijn bataljon als aanvalspost gebruikt. Bartle mist de doodsverachting jegens zichzelf en jegens een vijand, in tegenstelling tot militairen als zijn sergeant Sterling, met zijn afgestompte receptoren. Bartle heeft een dermate sterk kloppend geweten dat het hem in een regulier leven in de VS al de nodige conflicten zou opleveren.

Kleine achilleshiel

De gele vogels is een filosofische, sterke roman van een jonge man wiens belevingswereld door oorlogsgruwelen afschrikwekkend door elkaar is geschud. En zijn lot bij terugkeer is waar vele soldaten mee te kampen hebben: alle goede bedoelingen van hun familie en vrienden om hen te laten terugkeren naar het normale leven, duwen hen alleen maar dieper de put in.

Ze confronteren de militairen onbedoeld met hun onvermogen om gewone dingen te kunnen waarderen, terwijl ze hun leven juist in de waagschaal hebben gesteld om die dingen te verdedigen. Een oorlog is een zwart-wit oplossing voor een grijsgebied waarvan de vele tinten een eroderende uitwerking hebben op ex-soldaten die de hen opgedrongen staalkaart aan grijstinten proberen te duiden.

De existentialistische en uitgesproken vertelstem van Bartle heeft echter ook een keerzijde. Want waarom kiest een jongeman met een dergelijk stel hersens om in Irak te vechten? Wie op dat niveau kan nadenken, heeft ook de hersens om te bedenken dat hij zich nooit in de buurt van een slagveld moet begeven.

Powers tipt dat punt te kort aan als hij in enkele zinnen meldt dat Bartle is gepest op highschool en zijn beslissing is gebaseerd op bewijsdrift. Afgezien van dat is De gele vogels een krachtig debuut. Wat zou ik graag eenzelfde boek lezen dat is geschreven door een Irakese soldaat.

Uitgeverij: Prometheus
Vertaling: Peter Abelsen

Tip de redactie