A.F.Th. van der Heijden - Tonio

Laatste update:  25 mei 2011 17:04 info

A.F.Th. van der Heijden begint zijn requiemroman Tonio met een oerkreet: "Tóóóóóóó-niii-ióóóóó …!" Op 23 mei 2010 werd Eerste Pinksterdag voor een van onze grootste romanciers Zwarte Pinksterdag.

In de vroege ochtend raakte bij een verkeersongeval in het centrum van de hoofdstad de enige zoon Van der Heijden en zijn vrouw Mirjam Rotenstreich ernstig gewond. In kritieke toestand werd hij opgenomen in het ziekenhuis, waar hij nog dezelfde dag aan zijn verwondingen overleed.

Alvorens we meerijden in het politiebusje naar het ziekenhuis - waarbij 'AFTh' zich bitter verbaast over de botte details die hij registreert voor zijn nieuwe roman waarin de politie een rol speelt - opent hij met een gloedvolle proloog over de naamgeving van de zuigeling.

Vader

Het is duidelijk dat de schrijver, de vader, zich in dit boek niet zal sparen. Hij ranselt zichzelf af met woorden: “Je dood vertelt de waarheid over mijn in gebreke blijven. Je dood is de optelsom van mijn nalatigheden.”

Schaamte, schuldgevoel en trots wisselen elkaar af. Zijn rotverdriet is als een inwendige bloeding. Hartverscheurend.

Van der Heijden denkt steevast terug aan de onbezonnenheden van zijn eigen jeugd en voelt de jongen steeds meer verankerd in zijn eigen vlees. “Dood leunt hij meer op mij dan levend.” Hij beschrijft op intieme wijze de zoektocht van radeloze ouders, die koste wat kost een reconstructie van de afschuwelijke gebeurtenis willen maken.

Foto's

Tonio heeft vlak voor zijn dood nog foto’s gemaakt van een mysterieus meisje. En wat is er gebeurd met zijn horloge? Het levert een beeld op dat even mooi is als gruwelijk: ouders op zoek naar iets van hun overleden zoon dat nog tikt. Een kind dat ineens de wig vormt tussen het ouderpaar en de buitenwereld.

Ondertussen construeert de schrijver fijnmazig zijn herinneringen aan zijn zoon, daarbij geholpen door de dagboekaantekeningen die wreed genoeg nu ook in een ander daglicht zijn komen te staan. Geen herinnering is meer puur en onbevangen.

Ooit had hij aan zijn zoon beloofd om op de dag dat die achttien werd, de notities van diens leven uit te werken. Met een open einde uiteraard. In die zin is dit indrukwekkende boek overcompleet geworden.

Worsteling

Waarom heeft AFTh dit monument nu geschreven en niet over pakweg vijf of tien jaar? Hij schrijft dat het een verslag van binnenuit moest zijn, waarbij het schrijven onderdeel was van de worsteling. Blijkens het naschrift is hij er vrijwel direct aan begonnen en heeft hij er ongeveer negen maanden over gedaan.

Dit boek - meer dan zeshonderd pagina´s en geen woord te veel - geeft een pijnlijke inkijk voor de lezer in het grootste drama dat een mens kan overkomen, maar het valt te betwijfelen of de schrijver voor zichzelf antwoorden heeft gevonden.

Failliet schrijversschap

Van der Heijden verklaart in het boek zijn schrijversschap zo goed als failliet. “Ik zal waarschijnlijk wel blijven schrijven, en als ik er inderdaad de kracht voor vind, zal ik het uiterste van mezelf vergen, want anders heeft het allemaal geen zin. Maar in het ambacht geloven, zoals toen ik Tonio’s beschermer en kostwinner was, dat is voorbij.”

AFTh memoreert het grote aantal schrijvers dat ook een kind heeft verloren, maar uit hun geschriften kan hij geen troost putten. ‘Gedeelde smart halveert niets. Het vermeerdert.’

Het werken aan dit boek blijkt eerder een dwangmatig ritueel te zijn geweest. En dat is verschrikkelijk voor een échte schrijver, want diens innerlijke roepstem blijkt maar weer eens oneindig ver te reiken.

Sterren: Het past niet om voor dit monument, deze oerkreet, sterren te geven, dit is een buitencategorie. Aan het firmament stralen er maar net voldoende voor Tonio.

Tonio van A.F.Th van der Heijden ligt vanaf 26 mei 2011 in de boekhandels.

Reageer op dit artikel:
Stuur door:
Deel artikel:
 

Eerdere berichten

Eerder

Film over Viriginia Woolf

De Nederlandse regisseur Sacha Polak gaat een film maken over de lesbische schrijfster Virginia Woolf.

Lees meer

Boekenkast

De beroemde draaibare boekenkast in het Anne Frank Huis in Amsterdam komt voor het grootste deel achter glas te staan.

Lees verder en bekijk beeld