De despoot en de denker: interessante studie van de relatie tussen de Romeinse keizer Nero die wreedheid tot kunst verhief, en zijn filosofische leermeester Seneca.

“Hoe zal men zich na mijn dood herinneren?” is een vraag die velen bezighoudt. Qua naamsbekendheid heeft de Romeinse keizer Nero in elk geval geen klagen, maar dat is dan ook het enige.

Hij is door de eeuwen heen zo ongeveer symbool komen te staan voor grootheidswaan, zelfoverschatting en wreedheid.

Er bestaat een computerprogramma om dvd’s en cd’s te branden die naar Nero is vernoemd, en dat dankt de keizer aan zijn ‘idee’ om Rome plat te branden en een glorieuze stad als een Feniks uit de as van het oude Rome te laten verrijzen.

Hun dood als begin

Van Hooff, voormalig hoogdocent klassieken aan de Radboud Universiteit Nijmegen, maakte de fraaie keuze door dit boek te beginnen met hun dood: beide mannen stierven zoals zij geleefd hebben.

De laatste uren van Seneca’s gedwongen ‘voluntaria mors’ (zelfverkozen dood) waren uren van stoïcijnse waardigheid en te midden van trouwe geliefden.

Nero daarentegen stierf door man en muis verlaten, gehaat, op de vlucht, laf en uitstel zoekend: de grootste vernedering die een Romein zichzelf kon aandoen.

Pas toen hij zich in het miserabelste uithoekje had gemanoeuvreerd, waagde hij de oversteek naar het dodenrijk en dan nog met behulp van een ander.

Dynastie der caesaren

Niettemin had geen enkele dood Nero’s nalatenschap recht kunnen doen. In de dynastie van de eerste caesaren, de stamboom van Gaius Julius Caesar, nemen keizers als Nero en Caligula een bedroevende plek in tussen grote namen als Augustus en Caesar.

Anti-held

Qua thematiek van de Week van de Klassieken, 'Helden!', die woensdagavond in de Balie van start ging, is Nero dus geen voor de hand liggende keuze in de reeks boeken die gedurende de klassiekenweek uitgegeven worden.

Een smetteloze heldenrol is tevens voor Seneca niet weggelegd, want hij compromitteerde zich bijvoorbeeld enorm door Nero’s moord op zijn eigen moeder, Agrippina, met een bewerkelijk epistel glad te praten als een spindoctor avant la lettre.

Echte helden

Maar met dit boekwerk biedt Van Hooff wel een boeiend en gedetailleerd verslag van de relatie tussen de despoot en de denker. Het is toegankelijk geschreven, met veel achtergrondinformatie en gedegen bronvermelding, tijdsbalken, en citaten van bekende geschiedschrijvers.

En al bieden Nero’s ‘wapenfeiten’ voldoende gelegenheid voor een sappige roddelkolos vol schandalige, liederlijke en afschrikwekkende anekdotes, de tone-of-voice is neutraal en onderzoekend. Een geruststelling.

De Week van de Klassieken vindt plaats van 14 t/m 25 april 2010.