Tom Rob Smith - Kind 44

Onder het regime van Stalinistisch Rusland probeert een jonge officier van de MGB een seriemoordenaar te pakken die de dood van meer dan veertig kinderen op zijn geweten heeft.

Dit thrillerdebuut van Tom Rob Smith heeft nogal wat stof doen opwaaien. Iedereen had het erover toen het manuscript in omloop werd gebracht, en al snel was men het erover eens. T.R. Smith was the next big thing en zijn thriller belandde dan ook als een torpedo op hoogste plaatsen in de bestsellerlijsten.

Angst en kampen

Smith heeft zich voor Kind 44 laten inspireren door het waar gebeurde verhaal van de Russische seriemoordenaar Andrei Chikatilo, maar het is de vraag of die geschiedenis net zo fascinerend is als Kind 44.

Want net zo fascinerend schetst Smith een beeld van de gruwel van een totalitaire staat zoals onder Stalin en zijn meedogenloze rechterhand Beria. Iedereen in Rusland is bang. De kampen in het onherbergzame Siberië stromen vol met onderwijzers, dokters, arbeiders, bakkers, schrijvers en verder iedereen die zo maar is aangegeven door burgers die met het verraden van staatsgevaarlijke individuen hopen om hun eigen hachje buiten die weerzinwekkende kampen te houden.

Blinde toewijding

Leo Demidov is een officier van het gevreesde instituut MGB, die als taak heeft om de orde te handhaven en die staatsgevaarlijke dissidenten op te sporen. Leo denkt niet na, hij doet slechts wat zijn overheid van hem vereist en is er heilig van overtuigd dat dit de goede zaak dient.

Totdat hij wordt ingeschakeld voor een moordzaak waarbij het slachtoffer het zoontje van zijn collega Fjodor is. Moord in Stalinistisch Rusland? Zoiets bestaat niet in zijn belevingswereld, of de moordenaar moet een door westerse denkbeelden vergiftigde verloren ziel zijn.

Morele ommekeer

Maar als Leo op een tweede slachtoffertje stuit, die exact dezelfde sporen heeft van een soortgelijke moord, kan hij niet langer om de waarheid heen. En er zijn er veel meer. Maar dan begint Leo's hachelijke avontuur, want dat zou betekenen dat de dossiers over die andere kinderen verkeerd zouden zijn. En dat betekent weer dat degenen die de dossiers over die kinderen hebben opgesteld, in de goelag-kampen terecht zouden komen.

Leo's bewegingsvrijheid om achter de moordenaar aan te gaan is nihil, en bovendien maakt hij overal vijanden omdat hij vastgedraaide apparaatsystemen en leugens aan de kaak stelt.

Agitprop

Kind 44 is een fabuleuze thriller waarin Smith effectief gebruik maakt van alles wat de Zeitgeist te bieden heeft. De scheve politieke verhoudingen, de angst die als een drukkende deken alles smoort, de paranoia, de nerveuze burgers, het verraad, de chantagemiddelen, de funeste agitprop.

Alles onder een totalitair regime is gebaseerd op leugens, en wie niet meedraait als radertje in deze krankzinnige, wrede tredmolen, verkeert in levensgevaar. Smith heeft er een adembenemend verhaal van gemaakt waarin alleen dingen veranderen als mensen bereid zijn tot zelfopoffering, maar het spreekt voor zich dat het merendeel zich verliest in compromis en wreedheid.

Dat is wat zo'n systeem met mensen doet en bij monde van Leo velt Smith daar ook geen moreel oordeel over. Maar zijn thriller vertoont onmiskenbare actuele trekjes hoe een onderdrukkend systeem, of dat nou politiek of religie is, de mens tot waanzin kan drijven.

Het is een verstikkende leeservaring, en Kind 44 mag daardoor nu al een van de beste literaire thrillers van dit jaar worden gerekend. Ridley Scott (regisseur van ondermeer Gladiator en Blade Runner) heeft de rechten al om er een film van te maken. Met dit basismateriaal wordt dat geheid een hit.

Uitgeverij Anthos.
Oorspronkelijke titel: Child 44.