Antonia Fraser - Lodewijk XIV

Subtitel van deze lijvige biografie luidt 'Leven en Liefdes van de Zonnekoning'. Het beeld dat Fraser schetst van deze charismatische koning doet zij voornamelijk aan de hand van zijn vele concubines.

Hij was knap, hij was rijk, hij had almacht, hij was koning. De Zonnekoning nog wel. Voilá de ingrediënten voor een zeer gewillige Lodewijkse harem, waar Franse dames nog enthousiaster naar binnen en naar buiten trippelden dan in en uit een Bijenkorf met Dolle Dwaze Dagen.

Toen Fraser haar biografie van de Zonnekoning als titel 'Love and Louis XIV' gaf, maakte ze geen grap (nb: op de binnenpagina staat abusievelijk Louis and Louis XIV vermeld als oorspronkelijke titel). Louis had bij geboorte als bijnaam Dieudonné of Deodatus, hetgeen God's gift betekent, onbedoeld een smakelijke verwijzing naar het ingeroeste begrip God's gift to women.

Respectabel

Dit is overigens geen Story-achtig portret van een hijgerig stoeiende monarch. Fraser is een zeer gerespecteerd instituut op het gebied van biografieën, getuige ook haar prachtige portret van Marie-Antoinette dat eerder dit jaar verscheen, en soortgelijke superbe biografieën over Hendrik VIII, studies van het Gunpowder Plot en veel meer. Lodewijks verhaal is gedocumenteerd tot in elke roze gelakte nagel en elk poederstofje op de hoge Franse pruiken. De lijst verantwoordingen beslaat gewoontegetrouw weer tientallen pagina's.

Moeder Anna

Dus daar gaat ie. Louis (1638 - 1715) et ses femmes. De koning die voornamelijk werd opgevoed door zijn moeder, Anna van Oostenrijk. 22 jaar lang had haar huwelijk geen erfgenamen geproduceerd, dus toen eindelijk de kinderen werden geboren, Lodewijk en later Filips, was ze de liefhebbendste moeder ter wereld. Ze was een geweldige vrouw met hoge ethiek; een rolmodel waar Lodewijk zijn hele leven gefascineerd door zou blijven. Zodoende zijn ook niet alle dames die hij als concubine onderbracht in Versailles - zoals indertijd bonton was - jeugdige schoonheden met perzikwangetjes. Zij zaten er wel tussen, maar Lodewijks langste en meest serieuze verhoudingen waren met vrouwen die in de buurt kwamen van het ideaalbeeld van de legendarische moeder.

Er was eens…

Eigenlijk leest Frasers biografie zo. Er was eens een koning. Hij werd geboren in een prachtig kasteel met uitzicht op de Seine. Hij had de grote donkere ogen van zijn voorvaderen De'Medici en iedereen hield van hem. Op een dag trouwde hij met een mooie prinses, Maria Theresia. En daarna volgt de adult version wat evenwel nog altijd leest als een sprookje.

Bijdehantjes

Lodewijk viel op vrouwen die goed van de tongriem waren gesneden. Een van zijn favorieten was Athénaïs de Rochechouart de Mortemart; een schoonheid met heldere ogen en een tong als een scheermes. Goedgebekt zijn stond indertijd hoog aangeschreven (verbale geselingen konden iemands reputatie maken of breken), en dat maakte Athénaïs met haar scherpe grappen tot een even geliefd als gevreesd icoon. Ze was de opvolger van de frêle Louise de Vallière, die zo vroom was dat ze na haar 'verstoting' het klooster in ging om haar ziel schoon te wassen van overspelige bezoedeling. Maar die hele ritzy rits aan vrouwen is te lang om op te noemen. Als een beeldhouwer alle namen in graniet zou moeten beitelen had hij een levenstaak.

Galante Lodewijk

Dat 'verstoting' staat met recht tussen aanhalingstekens, want Lodewijk bleef zeer hoffelijk naar de dames als ze eenmaal uit de gratie en/of vervangen waren. Zo deed men dat. Liederlijk als Romeinen was het Franse frivole gedartel aan het hof - dat niet alleen door Lodewijk naar hartelust werd bedreven - niet te noemen. De zogeheten galanterie was een traditie die met elegance werd bedreven; met hofmakerij, cadeautjes, vleierijen, romantische briefjes en poëzie… De Franse verleidingstrucs in en om Versailles waren een en al joie de vivre in stijl.

Schandaaltjes

Dat in de huidige tijd koninklijke 'schandaaltjes' zo breed worden uitgemeten in de pers, zegt dus veel over de preutsheid van de gnuivende boulevardjournalisten. Dat de koning er openlijk maîtresses op nahield was al helemaal geen punt van discussie (en is ook geen issue waar Fraser op ingaat). De dames in spe werden aan het hof ondergebracht in peperdure vertrekken die eruit zagen als de binnenkant van een opgesmukt ei van Fabergé. En Lodewijk sleepte, als hij ten strijde trok, zijn hele hofhouding, echtgenote én maîtresses mee. De kinderen die uit deze verbintenissen voortkwamen kregen van Lodewijk adellijke titels, en hij bemoeide zich net zoveel met hun gearrangeerde huwelijken als bij zijn nazaten die tussen zijn officiële echtelijke lakens werden verwekt.

Vlot geschreven

Lodewijk XIV is dus weer een Fraser-biografie pur sang. Zij heeft zich de zeden en mores van die tijd volledig eigen gemaakt, en schetst een prachtig beeld van het leven aan het hof van de Zonnekoning. Naast oorlog en allianties via huwelijken, was het erop nahouden van maîtresses net zo gewoon als het oppeuzelen van gevulde fazantjes en boletencrêpes, zo blijkt. Het boek is vloeiend soepel geschreven (die soepelheid is in de Nederlandse vertaling ijzersterk overeind is gebleven), en dat het een smeuig onderwerp is om je compleet en historisch verantwoord in te kunnen verliezen, is mooi meegenomen.

Uitgeverij Nieuw Amsterdam.


Tip de redactie