Voor deze roman baseerde Hilu zich op de Damascus-affaire uit 1840, met de jonge joodse Aslan Farhi als hoofdpersonage in een mengsel van feiten en fantasie.

Bij de Damascus-affaire ontstond indertijd de mythe van het zogeheten bloedsprookje. De joden in Damascus zouden volgens kwalijke geruchten bloed nodig hebben van christelijke slachtoffers om matzes te bakken voor hun rituele paasmaaltijd. De hysterie zweepte de gemoederen op in de diverse religieuze gemeenschappen van Damascus, en na vreselijke folteringen werden belastende verklaringen afgelegd.

Wreed

Er staan veel wrede, bloederige passages in De dood van een monnik. En ook heel sensuele passages, want Aslan voelt zich aangetrokken tot mannen en houdt dat voor iedereen behalve voor de lezer geheim. Zijn seksuele geaardheid maakt hem tot een buitenbeentje; zowel in de familie Farhi, door wie hij dagelijks met schimpscheuten wordt vernederd, als buiten op straat. Op homoseksualiteit stonden de vreselijkste straffen, al waren in het geheim ontmoetingsplaatsen voor de herenliefde.

Het begin

Op een van deze ontmoetingsplaatsen leert Aslan een christelijke monnik kennen. Hun kortstondige betrekking vormt de aanleiding voor een jammerlijke opeenstapeling van ontwikkelingen, die uiteindelijk tot de Damascus-affaire zal leiden. Waarbij Aslan, diep gegriefd door de wrede behandeling van zijn familie en doodongelukkig in zijn gearrangeerde huwelijk (met een op het komische af vrome echtgenote), de negende kring van Dante's Goddelijke Komedie betreedt en zijn eigen vader en ooms beschuldigt.

Hamlet

Maar De dood van een monnik is te ingenieus om wraak als hoofdmotief te nemen. Aslan is verward als een Hamlet, en de ernstig verstoorde vader/zoon-relatie is een van de lagen in deze rijke roman. Hilu schetst daarnaast de verwarrende invloed van het geloof, dat voor de een 'n veilige thuishaven betekent maar door de ander kan worden ervaren als een ondraaglijke last door de groepsdruk. Er zijn veel voorgeschreven codes die geen enkele lucht bieden aan de wensen van het individu.

Eigen land

En, klinkt daar een lichte vorm van verwijt tussen de regels door, zoals Hilu zijn protagonist naar zijn medejoden laat kijken? Zij raken in paniek door de aantijgingen van de notabelen die dreigen elke joodse man te executeren totdat zij de moordenaar van de monnik hebben gevonden. De joden drommen bijeen op het marktplein, en, zo schrijft Hilu: '[…] zoals altijd, krompen zij in elkaar en spoorden elkaar aan om ook deze ellende te beschouwen als een beproeving van god, net zoals zij alle andere beproevingen en vervolgingen ondergingen met hun opgejaagde verleden als volk zonder land.' Het is alsof Hilu impliceert dat het immer lijdzaam verdragen van al die misdaden en valse beschuldigingen jegens het joodse volk, uitlokte dat zij steeds in het verdomhoekje werden geplaatst, als een wreed automatisme dat eeuwenlang kon blijven dooretteren in hun geschiedenis.

Realiteit en dagdromen

De dood van een monnik is wreed maar daarnaast ook een wonder van taalkundige schoonheid. Hilu hanteert een negentiende-eeuwse schrijfstijl met lange zinnen en plechtige woorden, maar ook zinnen met poëtische verbeeldingskracht die vooral op zijn plaats zijn bij Alsan dagdromerijen. Ondanks alles is hij een onverbeterlijke romanticus: zó getergd in zijn dagelijks leven, zó geplaagd, dat hij elk minuscuul lichtpuntje aangrijpt om er lyrisch op los te dromen en visoenen krijgt van omhelzingen in liefdevolle armen; om telkens weer bitter teleurgesteld te worden door de hardvochtige realiteit.

Mythe ontleed

De dood van een monnik komt een heel eind in de richting van een meesterwerk. Het dagelijks leven in Damascus rond 1840 wordt schitterend verbeeld, met alle ruwe en soms ook zachte kanten. Maar vooral treffend is die bijna reportage-achtige manier waarop het ontstaan van een smerige mythe wordt ontleed. Een bloedsprookje waar jodenhaters zich tot op de dag van vandaag van bedienen, zoals er zoveel laster de ronde gaat rondom joden. Hilu beschrijft er hier één: hij heeft nog vele boeken te gaan als hij dit thema zou willen vasthouden.

Uitgeverij Ambo|Anthos.