Staat deels aansprakelijk voor dood 300 mannen Srebrenica

De Nederlandse Staat is aansprakelijk voor de dood van ruim driehonderd moslimmannen in Srebrenica maar slechts voor 30 procent voor de geleden schade.

Dat heeft het gerechtshof in Den Haag dinsdag geoordeeld. De rechtbank besliste eerder al dat de Staat verantwoordelijk was, maar zowel de nabestaanden van de omgekomen mannen - verenigd in de stichting Moeders van Srebrenica - als de Staat gingen in beroep tegen die uitspraak.

Srebrenica viel op 11 juli 1995. Nederlandse VN-militairen van Dutchbat hadden de opdracht de VN-enclave te beschermen, maar konden de tweeduizend zwaar bewapende Serviërs geen tegenstand bieden. Zeven- tot achtduizend mannen werden uit de enclave weggevoerd en vermoord.

De aansprakelijkheid draait om de dood van de mannen die als laatste op de VN-compound zaten. Zij werden op 13 juli 1995 door de Bosnische Serviërs weggevoerd van de compound.

De rechtbank stelde eerder al dat Dutchbat had moeten weten dat de mannen gevaar liepen. De meeste mannen zijn na het wegvoeren gedood.

Onrechtmatig

De Nederlandse Dutchbat handelde onrechtmatig door te blijven meewerken aan hun evacuatie, aldus het hof. Dutchbat kon op dat moment weten of hád moeten weten, vindt het hof, dat de moslimmannen een reële kans hadden op een onmenselijke behandeling of executie. De Nederlanders hadden de mannelijke vluchtelingen toen de keuze moeten geven om op de compound te blijven.

In de dagen ervoor hadden de Bosnische Serviërs namelijk al duizenden mensen weggevoerd van de VN-basis zelf en van de directe omgeving eromheen. In totaal ging het om twintig- tot dertigduizend mensen die in schrijnende omstandigheden zaten. Ongeveer vijfduizend van hen zaten op de kleine VN-compound.

De vrouwen, kinderen en mannen vertrokken met bussen van de Bosnische Serviërs, omdat VN-bussen werden tegengehouden. Van meerdere kanten waren er volgens het hof signalen dat mannen en jongens eruit gepikt werden.

Tegelijk weet het hof niet zeker of de Bosnische Serviërs hen niet alsnog zouden hebben vermoord als ze de mannen later op de VN-basis hadden ontdekt. Daarom krijgen de nabestaanden van deze groep mannen niet hun volledige schade maar alleen 30 procent van de geleden schade vergoed.

Cassatie

De Staat gaat de uitspraak in de Srebrenica-zaak zorgvuldig bestuderen, maar voor minister Jeanine Hennis van Defensie "staat als een paal boven water'' dat de Bosnische Serven verantwoordelijk zijn voor de gruwelijkheden die zich na de val van Srebrenica hebben afgespeeld. "Daarover kan geen twijfel bestaan'', zei Hennis dinsdag.

Volgens haar gaat het om een complexe uitspraak en moet "met een batterij juristen'' worden gekeken wat precies de gevolgen zijn voor Defensie.

Advocaat Marco Gerritsen van de nabestaanden vindt dat er een ''juridische klap" is uitgedeeld aan de Nederlandse Staat. Hij doelt daarmee op de toegewezen aansprakelijkheid. Gerritsen is daar blij om maar zei dinsdag meteen dat er ''meer in had gezeten". Zijn doel was de Staat aansprakelijk te stellen voor de dood van alle ongeveer zevenduizend vermoorde moslimmannen en -jongens. Nu gaat het om ruim 300 mannen.

De advocaat was verrast dat het hof de nabestaanden maar 30 procent van de geleden schade toekent. Dat is gebaseerd op de kans van overleven als Dutchbat anders had gehandeld. ''Dat kwam als een duveltje uit een doosje. En het is nogal arbitrair om te bepalen wat de kans van overleving zou zijn geweest", zei Gerritsen. Bovendien had zowel hij als de Staat het tijdens de procedure niet over deze situatie gehad.

Gerritsen gaat het arrest bestuderen. Hij moet de nabestaanden nog vragen wat zij nu willen, zowel zij als de Staat kunnen in cassatie gaan.

Welk bedrag de nabestaanden kunnen krijgen die voor compensatie in aanmerking komen, is nog niet duidelijk. Het gaat om materiële en immateriële schade. Dat moet volgens Gerritsen nog uitgerekend worden.

''Het zou mooi zijn als we tot een soort schikking zouden komen met de Staat." Maar een beweging daarin lijkt niet voor de hand te liggen, erkent hij.

Teleurstelling

Ongeveer 25 nabestaanden van de omgekomen moslimmannen lieten dinsdag tijdens en na de uitspraak hun afkeuring soms luidruchtig blijken. Na afloop begon een van de moeders tegen de voorzitter te schreeuwen.

De Moeders van Srebrenica waren naar Den Haag afgereisd om de uitspraak bij te wonen. Bijna niemand woont meer in de enclave zelf. Ze zijn verhuisd naar andere gebieden en sommigen wonen in Nederland.

De moeders zijn al jarenlang aan het procederen tegen de Staat en in een eerdere fase ook nog tegen de Verenigde Naties. Deze procedure liep al snel stuk.

Veteranen

Maandagavond werd bekend dat naast de nabestaanden ook de Dutchbat-veteranen een schadeclaim indienen bij de Staat.

Lees meer over:

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie