Aanpak politie, OM en GGZ bij verwarde mensen faalt

Politie, Openbaar Ministerie (OM) en de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) falen bij de inschatting van het gevaar dat verwarde mensen kunnen vormen voor de samenleving. Dat blijkt uit het onderzoek naar Bart van U.  

Deze situatie moet zo snel mogelijk worden verbeterd, concludeert de commissie-Hoekstra in het onderzoek naar wat er is misgegaan rond Van U., die wordt verdacht van het doden van oud-minister Els Borst en zijn eigen zus.

"Er is veel misgegaan," stelde commissievoorzitter Rein Jan Hoekstra donderdag bij de aanbieding van het rapport aan Herman Bolhaar, voorzitter van het College van procureur-generaals. De top van het OM gaf in februari opdracht tot dit onderzoek.

Van U. zit sinds 12 januari vast op verdenking van het doden van zijn zus in Rotterdam. Inmiddels is door een dna-spoor gebleken dat hij mogelijk ook te maken heeft met de gewelddadige dood van oud-minister Els Borst vorig jaar.

Hij kwam eerder in contact met justitie en er waren grote zorgen over zijn geestelijke gesteldheid, maar hij kreeg tegen de zin van het OM nooit psychiatrische hulp. Er werd bovendien geen dna-materiaal bij hem afgenomen.

Zorgen familie

Hoekstra zei bij de presentatie dat de familie van Van U. al sinds 2005 zorgen over hem had. Hij zou ook zelf de ernst van zijn problematiek hebben ingezien, maar vaak tevergeefs hebben aangeklopt bij instanties.

Van U. had zich meerdere keren bij de politie gemeld om een gevangenisstraf van drie jaar uit te zitten die hij eerder van het gerechtshof in Den Haag had gekregen voor verboden wapenbezit. Hoewel er een rechterlijk bevel tot gevangenneming was, belandde hij niet in de gevangenis.

De commissie adviseert dat de officier van justitie (OvJ) weer een belangrijke rol gaat spelen bij dit soort zaken.

Afname dna

Het onderzoek wijst uit dat de afname van dna bij veroordeelden niet goed verloopt. "Bij Bart van U. is geen dna afgenomen, terwijl dat op grond van de huidige wet- en regelgeving wel had gemoeten", concluderen de onderzoekers.

Ook de uitvoering van bevelen van rechters hiertoe moet worden verbeterd. Verder moet er veel beter worden omgegaan met signalen over mensen die gevaarlijk zijn, omdat ze psychische problemen hebben. "Dit vraagt om een betere en onmiddellijke aanpak", benadrukt de commissie.

Deze situatie is onder meer het OM aan te rekenen, vindt de commissie. Het functioneren van het OM moet op dit gebied verbeteren. De commissie Hoekstra pleit daarom voor de afname van dna als iemand wordt aangehouden. Nu gebeurt dat pas na een veroordeling.

Tijdelijke maatregel

De commissie wil onder meer dat er een tijdelijke wettelijke maatregel komt voor de aanpak van mensen met psychische problemen, die daardoor een gevaar vormen. Daarbij moet de officier van justitie een sleutelrol krijgen als het gaat om gedwongen opname van mogelijk gevaarlijke mensen. 

Alle aanbevelingen die de commissie doet worden overgenomen door het OM en door het kabinet, zei minister Ard van der Steur later in een reactie. 

De procedures rond het afnemen van dna, het gevangennemen van verdachten en het verbeteren met de omgang van verwarde personen meegenomen worden met spoed aangescherpt, zodat dit soort dingen niet meer kunnen gebeuren.

Video: Aanpak verwarde mensen faalt

Verontschuldigingen OM

Bolhaar sprak in een reactie allereerst zijn medeleven uit aan de families van Van U. en Borst. "De bevindingen raken ons intens. De conclusies en aanbevelingen zijn ernstig. Daarvoor biedt het OM zijn verontschuldigingen aan aan de nabestaanden."

Ook minister Van der Steur heeft later namens het kabinet excuses aangeboden.

Een van de zaken waarvan Bolhaar erkent dat ze verkeerd zijn gegaan is dat het gerechtshof in 2012 wel een bevel tot gevangenneming van Van U. gaf, maar dat hieraan geen gevolg is gegeven. Van U. bleef daardoor op vrije voeten. Bolhaar benadrukt dat het glashelder is dat het OM rechterlijke beslissingen moet uitvoeren.

Hij moest vaststellen dat als Van U. wel gevangen was genomen, hij zeer waarschijnlijk nog in de cel had gezeten op 8 februari 2014, de dag dat Els Borst is vermoord.

Dna-match

Bolhaar ging ook in op het niet afnemen van dna bij Van U. in 2012. "Als bij Van U. ruim voor de dood van mevrouw Borst celmateriaal was afgenomen, dan zou dat in een vroeger stadium hebben geleid tot een dna-match. Deze match zou waarschijnlijk hebben geleid tot het aanhouden van Van U.", aldus Bolhaar. In dat geval was Van U. mogelijk al van de straat geweest voordat hij zijn zus had kunnen ombrengen.

"Dat het zo mis kon gaan is uiterst pijnlijk om te constateren", zei Bolhaar.

Bolhaar concludeerde: "Het OM is op verschillende momenten tekort geschoten in zijn rol en is diepgetroffen door deze constatering." Hij liet weten alles in het werk te stellen om de aanbevelingen over te nemen.

Waandenkbeelden

Van U. zou lijden aan waandenkbeelden en allesoverheersende angsten voor een islamitische terreuraanslag. 

Het Openbaar Ministerie (OM) stelde eind januari een onderzoekscommissie in die de geschiedenis rond Van U. "grondig en breed" moest gaan bekijken.

De voorzitter van de onafhankelijke commissie is Rein Jan Hoekstra, voormalig lid van de Raad van State. De andere leden zijn Leo de Wit (oud-hoofdofficier en voorzitter van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming), Eppo van Hoorn (oud-korpschef) en Rembrandt Zuijderhoudt (psychiater).

Tip de redactie