Kapelse dorpskerk viert 150-jarig orgeljubileum

Met muzikale activiteiten op vrijdag 4 en zaterdag 5 november viert de Hervormde Gemeente Kapelle dat de dorpskerk aan het Kerkplein honderdvijftig jaar een orgel heeft.

Het Bätz-Witte orgel is een belangrijk rijksmonument, vertelt Bas Blok van de Hervormde Gemeente Kapelle. "Het orgel is nog steeds intact en dat is uitzonderlijk", zegt Blok (foto, links). "Organisten van naam bevestigen steeds weer de uitstekende kwaliteiten van het instrument."

Het orgel is in 1866 gebouwd voor de zondagse kerkdiensten. Dat is na honderdvijftig jaar nog steeds de belangrijkste functie. Waar bijvoorbeeld de stadskerken in Goes en Middelburg al in de zeventiende eeuw, of nog eerder, een orgel hadden, kreeg de middeleeuwse kerk in Kapelle 'pas' in 1866 haar eerste orgel.

"In Kapelle en vele andere plaatsen moest de voorzanger het zingen van het kerkvolk in goede banen leiden", vertelt Blok. "Dat werkte niet echt goed. Volgens de meeste bronnen was de muzikale kwaliteit van de samenzang in de kerken in die tijd bedroevend."

Samenzang

In de negentiende eeuw kwam er in de landelijke Nederlandse Hervormde Kerk aandacht voor het zingen, schetst Blok. "Er kwamen gezangenbundels naast de bekende honderdvijftig psalmen en er werden veel nieuwe orgels gebouwd om de samenzang te begeleiden."

Zo kreeg de dorpskerk in Kapelle ook een orgel, een middelgroot exemplaar van orgelbouwer C.G.F. Witte, passend bij de omvang van de kerkgemeenschap. "C.G.F. Witte, de eigenaar van orgelmakerij Bätz en Co in Utrecht, was de meest gerenommeerde orgelbouwer uit die tijd. Daarmee koos het kerkbestuur duidelijk voor kwaliteit."

Ter ere van het jubileum verzorgt Henk van Putten, organist van de kerk, op vrijdagavond 4 november een soloconcert op het orgel. Hans Reil, directeur van orgelmakerij Reil, vertelt over de karakteristieke eigenschappen van het orgel.

"Het orgel is na honderdvijftig jaar nog in prima, oorspronkelijke staat en geldt als een belangrijk monument van de orgelbouw uit de negentiende eeuw", weet Blok, die de jubileumactiviteiten organiseert. Het orgel is in 1996 wel uitgebreid met nieuwe pijpen. Sinds dat jaar is Henk van Putten de organist.

Fluisterzacht

"Kenmerkend voor deze orgels is de 'brede' gedragen klank, waarbij het kerkvolk goed kan zingen", legt Blok uit. "Tegelijkertijd ontwierp Witte het orgel als een veelzijdig muziekinstrument. Er zijn verrassend veel klankcombinaties mogelijk, van fluisterzacht tot kristalhelder of vol en luid. Dit zijn eigenschappen waarom de orgels van Witte ook nu nog zeer gewaardeerd worden."

Het Kapelse orgel wordt dan ook sinds ongeveer 1950 veel bespeeld bij concerten van bijvoorbeeld koor en orgel of alleen orgel. De kerk organiseert deze concerten deels zelf. Vaak wordt de kerk hiervoor gehuurd.

"Het orgel wordt dus ook erkend als muziekinstrument buiten de kerkdiensten. Samen met de mooie akoestiek van de kerk, waarin de orgelklank zich goed kan ontvouwen, maakt dat het orgel in Kapelle tot een belangrijk rijksmonument."

Masterclass

Op zaterdagavond 5 november is er een feestelijk concert waarin het orgel gezelschap krijgt van een koor, koperblazers en slagwerk. Onder leiding van Patrick van der Linden treedt het Zeeuws Vocaal Ensemble op, met organist Gerben Budding en muzikanten van orkest Ars Musica.

Voor amateurorganisten is er die dag een masterclass op het orgel, onder leiding van Budding. Om 12.00 uur spelen de deelnemers een concert dat vrij toegang is voor publiek.

Blok vertelt dat het kerkbestuur het monumentale orgel, mede dankzij subsidies en giften van particulieren, gelukkig nog steeds kan onderhouden. "Eerder dit jaar heeft orgelmakerij Reil het orgel een grondige onderhoudsbeurt gegeven.

Technisch gezien kan het orgel zeker nóg honderdvijftig jaar mee. Zolang er kerkdiensten zijn, blijft het orgel ongetwijfeld een rol spelen. En los daarvan zal het als onderdeel van de monumentale kerk ook als historisch waardevol gewaardeerd blijven. Ik denk dat, als meneer Witte nu de kerk in kon lopen en het orgel zou horen, hij zijn orgel meteen zou herkennen en waarderen."

Klik hier voor meer informatie over de jubileumactiviteiten.

Tip de redactie