'Lekken zetten rechter onder druk'

RIJSWIJK - Nooit eerder kwamen volgens deskundigen zoveel gegevens naar buiten voor het begin van een rechtszaak als in de zaak-Holleeder. In deze bijzondere zaak publiceren kranten zelfs gegevens die de advocaten nog niet in hun bezit hebben. Drie toekijkende advocaten en een hoogleraar strafrecht noemen de gebeurtenissen van de afgelopen tijd "uitzonderlijk" en "opvallend". Volgens hen komt de rechter onder druk te staan door de vroegtijdige publicaties.

Willem Holleeder, die donderdag met zeven medeverdachten pro forma voor de rechter moet verschijnen, heeft zich volgens justitie schuldig gemaakt aan afpersing, het witwassen van de opbrengst en bedreiging. Slachtoffers waren enkele zakenlieden, onder wie de vermoorde Willem Endstra en Kees Houtman. De afgelopen weken beschikten enkele media over gedetailleerde informatie uit het strafdossier.

Endstra-tapes

Vorige week zette het zakenblad Quote alle gesprekken die Endstra met de politie had, op internet. Twee Parool-journalisten bundelden de gesprekken. Endstra, in 2004 geliquideerd, beschuldigde in die gesprekken Holleeder van onder meer afpersingspraktijken.

Waarheid

Advocaat J. Boone denkt dat de verhalen in de media ervoor zorgen dat iedereen een mening heeft over de zaak. Daardoor is het voor een rechter moeilijk om iemand volledig vrij te spreken. "Want wat doe je als je denkt dat de verhalen in de krant toch een kern van waarheid hebben, ondanks dat er geen bewijs voor is", vraagt de advocaat zich af. "Een rechter die zich dat afvraagt, zal toch moeite hebben om iemand vrij te spreken." En daar is het justitie in de zaak-Holleeder om te doen, denkt Boone.

Feiten

Feiten die vooraf naar buiten komen, kunnen leiden tot een verwrongen beeld bij rechter en publiek, vindt P. van der Kruijs, secretaris van de Nederlandse vereniging van strafrechtadvocaten. "Het maakt het een stuk lastiger voor de rechter. Soms zie je in een uitspraak dat de rechter uiterst kritisch is naar een advocaat of justitie omdat gesproken is over de zaak, terwijl die onder de rechter was."

Lekken

Volgens hoogleraar strafrecht T. de Roos is het zeker niet normaal dat zo veel informatie naar buiten komt. "Ik zit ook mijn hoofd te breken over wie belang heeft bij het verstrekken van die informatie." De Roos denkt dat een rechter niet gecharmeerd is van de gelekte informatie. "Het is kwalijk als resultaten van de recherche op straat komen te liggen. Er moet toch voorkomen worden dat de rechtsgang wordt verstoord."

H. van Veggel, deken van de Orde van Advocaten in Amsterdam, denkt dat door het lekken van gegevens ruis ontstaat. Hij vindt dat rechtspraak plaats moet vinden in de rechtszaal en niet vooraf in de krant. "De publieke discussie leidt tot verwarring en doet volgens mij altijd afbreuk aan een fair proces."

Volgens Van Veggel krijgt een rechter toch iets mee van de artikelen en items die voorafgaand aan de zaak naar buiten komen. "De rechter moet dan zijn harde schijf wissen en op basis van het dossier tot een besluit komen. Daar zijn ze professioneel genoeg voor, maar het blijven mensen."

Nadelig

Boone stelt ervaren te hebben dat berichten in de media gevolgen hebben voor de besluitvorming van rechters. "In de zaak-Jocic verschenen in de pers eindeloos de meest gruwelijke berichten over mijn cliënt. En telkens vlak voor het moment dat de rechtbank moest beslissen of Jocic in de extra beveiligde gevangenis moest blijven. Dat eindigde steeds nadelig voor hem."

Maffia

Jocic geldt als een van de leiders van de Servische maffia en als een van de belangrijkste drugshandelaren van Europa. De rechtbank in Den Bosch veroordeelde Jocic in september tot drie jaar cel. Hij is inmiddels uitgezet.

Volgens Boone kan het bijna niet anders dan dat de gegevens via het Openbaar Ministerie naar buiten zijn gekomen. "De officier heeft een hopeloze zaak, want niemand wil iets bevestigen. De aanklager doet nu, voorbijgaand aan alle normen van fatsoen, suggesties in de hoop dat iemand alsnog gaat praten."

Een woordvoerder van het college van procureurs-generaal zegt in een reactie dat de uitspraken van Boone voor zijn eigen rekening zijn. "Wij zijn geen organisatie die lekt." Volgens de woordvoerder doet het een zaak doorgaans geen goed als gegevens van tevoren bekend worden.

Hij weet niet hoe vaak gelekt wordt en door wie. "Wij verbazen ons er wel vaak over, zonder met een vinger te gaan wijzen, dat kort na het overdragen van dossiers aan advocaten, ineens stukken in de krant staan."

Tip de redactie