DEN HAAG - De regeringspartijen CDA, VVD en D66 zijn het zaterdag na ruim elf uur onderhandelen eens geworden over hoe ze verder willen in het kabinet-Balkenende. De politieke crisis, die dinsdag begon toen het D66-kroonjuweel van de gekozen burgemeester sneuvelde in de Eerste Kamer, is daarmee bezworen.

Foto:  ANP

Het akkoord omvat een rechtstreeks gekozen burgemeester in 2010, een kleine wijziging van het kiesstelsel in 2007, een verhoging van het budget voor onderwijs met structureel een kwart miljard euro en een half miljard euro voor kennis en innovatie, die afkomstig is uit een meevaller van de aardgasbaten.

Drie winnaars

Na afloop van het overleg zaterdagavond zei premier Balkenende dat iedereen gelukkig is: "Er zijn drie winnaars en dat zijn de drie partijen."

De hele zaterdag spraken CDA-premier Balkenende, VVD-vice-premier Zalm en D66-minister Brinkhorst samen met de fractievoorzitters Verhagen (CDA), Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66). Ook donderdag onderhandelden ze al enige uren over de compensatie die D66 eiste na het einde van de gekozen burgemeester.

Voorstel

Het kabinet zal een voorstel indienen om de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester in de Grondwet op te nemen. Tot nu toe ging het er alleen om dat de benoeming door de Kroon uit de Grondwet werd gehaald. De wijze waarop een burgemeester zou moeten worden gekozen, moest nog door de Tweede Kamer worden behandeld.

Een meerderheid wilde rechtstreekse verkiezingen maar de linkse oppositie wil liever dat de gemeenteraad de eerste burger kiest. De rechtstreeks gekozen burgemeester moet er zijn in 2010. Tot die tijd worden alleen waarnemers benoemd. Ook wil het kabinet gemeenten stimuleren om alvast raadplegende referenda te houden waarmee de bevolking al een burgemeester kan aanwijzen. Dit kan al maar is slechts een paar keer gebruikt en het heeft geen rechtsgrond.

Voorkeursstemmen

Ook wil het kabinet het kiesstelsel zodanig veranderen dat er meer gewicht komt op de voorkeurstemmen die kiezers kunnen uitbrengen op kandidaten voor de Tweede Kamer. Er komt geen gemengd stelsel voor de Tweede-Kamerverkiezingen, zoals eerder was voorgesteld. Hiernaar komt eerst een onderzoek, evenals naar andere varianten van het zogeheten districtenstelsel.

Het kabinet heeft verder met de coalitiefracties afgesproken dat er een breed onderzoek komt naar allerlei mogelijkheden van bestuurlijke vernieuwing. Het lijstje hiervan is lang: versterking van de positie van de minister-president, referenda en burgerinitiatieven, de positie van de Eerste Kamer en van de Raad van State, de procedure voor een grondwetsherziening, toegang tot informatie, bestuurlijke verhoudingen.