Club van Elf geen nieuw overlegmodel voor voorzitter CNV

AMSTERDAM - CNV-voorzitter Jaap Smit mocht onlangs aanschuiven bij een overleg van de Club van Elf. Nieuws dat werd gepresenteerd als een alternatief voor het onder druk staande poldermodel. Volgens Smit is dit echter niet het geval.

Foto:  ANP

Dit vertelt hij in een uitgebreid interview met NU.nl in het kader van de aankomende verkiezingen.

"Het is geen voorbode van een nieuw overlegmodel. Het is een club die al heel lang bij elkaar komt."

"Maar zij delen dezelfde zorg die ik ook heb. Er wordt in Nederland veel te onvoorzichtig omgegaan met een aantal belangrijke instituten, gewoontes en gebruiken die ons land een leefbaar land hebben gemaakt en waar we in het buitenland juist om worden geprezen."

"Het gemak waarmee mensen nu maar roepen de SER is niets, de vakbeweging is uitgespeeld: ik hoor geen alternatieven. Niet dat alles moet blijven zoals het nu is, maar ik vind wel dat we er zuinig op moeten zijn. Nederland is na de Tweede Wereldoorlog opnieuw ingericht en de SER is een van de meubelstukken."

"We zijn nu 60, 70 jaar verder. Het is niet zo gek dat het bankstel een keer anders bekleed moet worden of dat je er een nieuw zitje van maakt. Maar wat we nu doen als we niet uitkijken: de hele zaak bij de stoeprand zetten zonder alternatief."

Wie zet dat dan aan de kant?

"In de Tweede Kamer kom je mensen tegen die dat met groot gemak verkondigen. En om de koppeling met het Lente-akkoord te maken: ik blijf het prijzen dat politici toen het vastliep de koppen bij elkaar staken. Dat mag je ook van politici met verantwoordelijkheidsgevoel vragen. Maar er is wel een aantal maatregelen voorgesteld, zoals de versoepeling van het ontslagrecht en het loslaten van het pensioenakkoord, waarvan ik zeg: betrek daar nou de sociale partners bij."

Maar kon dat dan wel in zo'n kort tijdsbestek?

"Ik hecht waarde aan zorgvuldigheid en een proces dat je met elkaar doorloopt. Daar moet ook tijd voor zijn, daar moet je tijd voor maken."

"Ik hoor de politici nu al zeggen: dat gepraat in de vakbeweging. Alsof de politiek op dit moment met oplossingen komt! Het wordt gezegd met een zekere fermheid en stoerheid die ik misplaatst vind. Ik constateer dat we op een punt zitten waarop moeilijke maatregelen genomen moet worden. Daarin moet je elkaar wel weten te vinden: bereid zijn zorgvuldige compromissen te sluiten om er samen voor te zorgen dat dit land er weer bovenop komt."

"We hebben net een kabinet gehad dat zei: nu gaan we eens even de dingen regelen. Maar een aantal dingen is gewoon niet gelukt, de Wet Werken naar Vermogen bijvoorbeeld."

Het gevaar van de uitholling van het poldermodel, daar waarschuwt u al twee jaar voor.

"Ik blijf dat roepen. Ik heb laatst een stevige vraag gesteld aan Wientjes (werkgeversvereniging VNO-NCW, red.) : 'Heb je er nou net zo veel last van als ik: dat dit kabinet het poldermodel niet voldoende gerespecteerd heeft? Want jij krijgt eigenlijk gewoon je zin bij het kabinet'. En gelukkig zei hij tegen mij ook dat dit geen goede ontwikkeling is. We moeten het poldermodel wel overeind houden. En prima als je elkaar dan daar tijdelijk de tent uit vecht, maar het is de enige manier om er met elkaar uit te komen."

U blijft het roepen, maar u bent niet de leider van de hele vakbeweging. Hoe ziet u uw rol dan om de gelederen toch te sluiten?

"Het hoeft in een vakbeweging niet koek en ei te zijn. Maar je moet wel de bereidheid hebben over je eigen belang heen te stappen in het voordeel van het gemeenschappelijk belang. Dat is een ziekte van de maatschappij op dit moment, dat we steeds minder bereid lijken dit te doen."

"Maar het is soms wel lastig dat ik dit ook tegen mijn eigen achterban moet zeggen dat ze hiertoe bereid moet zijn, zich aan te passen aan de ontwikkelingen van vandaag."

"In de discussie over het FNV het afgelopen jaar heb ik vaak de verleiding gehad om het verschil met het CNV eens lekker uit te meten. Maar dat doe ik niet. Je ziet daar wel meer een richtingenstrijd , tussen hen die bereid zijn een compromis te sluiten en zij die zeggen het is nu harde actie. Die tegenstelling zie je bij ons veel minder."

"Maar het is ook een tegenstelling die je in politiek ziet. In die tijden leven we gewoon. En bij het CNV is het gelukkig allemaal wat rustiger. Maar niet minder strijdlustig. Ik geloof er persoonlijk in dat ik meer bereik om als prettige gesprekspartner ingewikkelde dingen aan de orde te stellen, dan wanneer ik voortdurend moord en brand schreeuw."

Soms krijg je meer gedaan als je je kwaad maakt.

"Dan krijg je in ieder geval meer aandacht. Maar meer gedaan? Dat vraag ik me af.

Maar is er niet iets waar u de komende tijd moord en brand over gaat schreeuwen?

"We moeten ons als vakbeweging niet blind staren op het behoud van verworven rechten, maar ons ook sterk maken voor het behoud van waarden zodat werknemers niet vogelvrij worden verklaard. Een voorbeeld is het huidige ontslagrecht. Als tijden veranderen, kunnen we erover nadenken: werkt het allemaal nog wel zoals we het ooit bedoeld hadden of wordt het contra-productief? Dat wordt vaak verstaan in: u bent dus voor versoepeling ontslagrecht. Nee, dat ben ik niet. Ik ben voor een grondig gesprek."

"Leg vanuit het kabinet nou een gedegen adviesaanvraag neer bij de SER over de hervorming van de arbeidsmarkt. Waarom zou je die zorgvuldigheid en tijd wel nemen voor de woningmarkt en niet voor de arbeidsmarkt? We schaffen ook niet in een keer de hypotheekrente af, waarom zouden we dat dan wel bij het ontslagrecht doen. Dat raakt de zekerheid van mensen."

Wat vindt u dat er moet gebeuren?

"Nu hebben we een mooie achterdeur geregeld voor als het misgaat, met de WW en een ontslagvergoeding. Maar dan zit je thuis met een zakje geld en zonder perspectief. Voorkom dat nou! Investeer in een goede overgang van werk naar werk. Werkgevers moeten zich daar ook verantwoordelijk voor voelen."

Hoe vindt u het dat de verkiezingen lijken te gaan over Europa?

"Kiezers zeggen dat het over de zorg en arbeidsmark zou moeten gaan. Maar Europa lijkt op dit moment een veel makkelijker onderwerp om je op te profileren. Die andere zaken vereisen meer uitleg en kennis van zaken. We zijn erg met ons sentimenten bezig. Dat vind ik echt gevaarlijk."

"We moeten eens ophouden daarover alleen te praten in financieel economische termen. Dat heb ik ook tegen Rutte en Pechtold gezegd: hou nou eens op met alleen maar te zeggen wat het kost en oplevert. Europa is meer dan dat. Het is ooit begonnen als een waardengemeenschap en heeft ons een unieke periode van vrede en stabiliteit in dit continent gegeven. Het is de enige manier om ons te richten tegen negatieve gevolgen van de globalisering. Het is kortzichtig om dat los te laten. Maar maak niet dezelfde fout als bij migratievraagstuk: dat te lang niet als probleem erkend is. Zorgen over europa moet je serieus nemen."

"Ik hoop dat zowel de kiezer als de politiek, tijdens de komende verkiezingen, de kop erbij houden. Dat mensen zich er bewust van zijn dat de forse problemen van nu, niet op zijn te lossen met simpele maatregelen."

"Daarom is het juist in deze tijd goed dat de vakbeweging bestaat, die als apolitieke beweging een opvatting over de samenleving heeft."

Dit gesprek is met u gevoerd als CNV-voorman. Maar u bent toen de positie nog vacant was ook genoemd als CDA-leider Ziet u na de verkiezingen een rol voor uzelf in de partij?

"Ik heb mezelf nooit opgeworpen als leider van die partij. Als ik die aspiraties had gehad dan had ik mee gedaan met verkiezingen. Ik ben helemaal niet bezig met wat voor positie dan ook, anders dan wat ik nu doe."

Maar u heeft niet duidelijk nee gezegd.

Weet je waarom? Ik wil mijn bijdrage aan de samenleving leveren. Dat heeft me hier gebracht. Ik ben op de helft van mij eerste termijn hier bij het CNV. En nog helemaal niet bezig met het daarna, mijn taak is nog niet af. Maar uit mijn loopbaan kun je een ding aflezen: dat ik mijn maatschappelijke verantwoordelijkheid niet uit de weg ga. Ik zit hier niet tot mijn pensioen en een volgende stap zal er weer een zijn in het publieke domein."