'Niet iedere misdadiger een stoornis aanpraten'

DEN HAAG - De dader moet weer als dader behandeld worden, de politie moet kunnen optreden en het slachtoffer komt centraal te staan.

Foto:  ANP

Dat zijn volgens Jeanine Hennis-Plasschaert de uitgangspunten waar de VVD nu op het gebied van orde en veiligheid voor staat, zo blijkt uit het interview met NU.nl.

Hennis-Plasschaert: "Het slachtoffer is te lang het ondergeschoven kindje geweest."

In het nieuwe VVD-verkiezingsprogramma lijken punten uit het regeerakkoord overgenomen, die niet in het vorige verkiezingsprogramma stonden. Waarom zijn de wietpas en minimumstraffen nu ook VVD-punten geworden?

"Het is volgens mij logisch dat als je bewindspersonen ergens op hebt ingezet, en je er ook achter hebt gestaan, je niet in een keer 180 graden draait zoals het CDA wel doet met bijvoorbeeld de langstudeerboete."

Ook staat er in het programma: we willen straffen die recht doen aan maatschappelijke gevoelens van rechtvaardigheid. Wat wordt hiermee bedoeld?

"Om te spreken over 'het gevoel' van de samenleving is natuurlijk altijd gevaarlijk, want er is niet zoiets als 'één gevoel'. Maar de waarde die wordt gehecht aan de rechtsstaat, is niet in beton gegoten. Dat verandert met de tijd en de samenleving, en we evalueren dat."

"Het is van belang dat het slachtoffer weet dat er een straf wordt uitgedeeld en dat die evenredig is. Dat is te lang een ondergeschoven kindje geweest."

Hoe verhoudt dit zich tot de effectiviteit van een straf? Zo'n tweederde van de mensen in de gevangenis kampt in meer of mindere mate met een psychisch probleem. Dat wordt niet opgelost door strengere straffen.

"We moeten ervoor waken dat we niet iedere gevangene psychische aandoeningen aanpraten. Sommigen zijn prima in staat geweest om bij hun volle bewustzijn grove misdaden te plegen."

"Iemand die extra begeleiding nodig heeft, zal dat krijgen, maar dat doet er niets aan af dat er sprake kan zijn geweest van een ernstig misdrijf."

Toch zou je liever willen dat mensen met een stoornis worden geholpen vóórdat ze een misdaad begaan.

"Wat in het kader van overlast tegengaan heel goed werkt, zijn de regionale veiligheidshuizen die minister Opstelten van Justitie heeft opgezet. Daar zitten allerlei maatschappelijke diensten bij elkaar, waardoor heel veel aan preventie kan worden gedaan."

Er is ook een voortgaande discussie over de rol van de politie, in hoeverre die ook zorgtaken op zich neemt. Hoe schetst u die rol?

"De politie handhaaft de orde, verleent hulp en spoort misdaden op. Natuurlijk kan een wijkagent helpen een probleemgezin in de gaten te houden, maar de politie is niet een soort geestelijke gezondheidszorg (GGZ)."

"Dat kán ook niet. De politiecapaciteit is beperkt ten opzichte van wat mensen van de politie verwachten. Dat betekent dat je echt focus moet aanbrengen."

Draagt de politie naar uw smaak nu nog teveel de last van zorgverlener?

"Nee, maar wat je wel ziet is dat er nog steeds heel veel ophef is als de politie moet optreden. Mensen reageren dan heel heftig, alsof de politie steeds maar haar boekje te buiten gaat. Maar de politie-instructies zijn buitengewoon helder over de gevallen waarbij je wel of niet moet ingrijpen."

"We moeten ook de politie de ruimte laten op te treden. Wat nu de tendens lijkt te worden is om maar zo kritisch mogelijk te zijn zodra de politie gebruik heeft gemaakt van haar bevoegdheden. De politie krijgt te maken met agressie en geweld, en dan hoeven ze niet over zich heen te laten walsen."

"Toen een GroenLinks-raadslid een meldpunt had bedacht voor politiegeweld dacht ik ook echt, dit is de wereld op zijn kop. Ik vond dat stigmatiserend."

Beïnvloedt het denkt u ook het werk van de politie?

"De politie baalt hier natuurlijk ontzettend van, want ze zijn niet voor niets handhavers van de openbare orde. En als een diender een wapen moet gebruiken, moet het niet zo zijn dat hij daarvoor terugdeinst omdat er vervolgens eindeloze procedures op hem wachten."

"Een diender moet zich gesteund weten als hij moet optreden. Dat is voor mijn gevoel nu pas weer een beetje terug aan het komen in het politie-apparaat."

Gaat het hier puur om een mentale knop die moet worden omgedraaid, of zijn er ook te veel procedures binnen het politie-apparaat?

"Er zijn intern te veel procedures opgestart, maar daar is de politiek mede debet aan geweest. Iedere keer als er iets gebeurde, werd er hier in Den Haag geroepen om meer regels in plaats van dat men voor die diender ging staan."

"Zo raakte de politie steeds verder verstikt in zijn bureaucratie. Om die reden heeft de politiek nu ook een rol in het oplossen hiervan."

Tot slot. De SP, met wie de VVD in een tweestrijd lijkt te belanden, is het op het gebied van openbare orde regelmatig met jullie eens. Ziet u op dit vlak samenwerkingsmogelijkheden?

"Ik heb inderdaad op een aantal punten met SP-collega Ronald van Raak prima samengewerkt, maar de prioriteit nu is ervoor te zorgen dat ons belastinggeld niet opgaat aan de rente van schulden. Want dan is er ook geen geld meer voor veiligheid."

"Uiteindelijk gaat het om de vraag: is het geld er om je beloften waar te maken."