'Nederland mist collectief leiderschap'

Oud-minister van VROM Jacqueline Cramer (PvdA) waarschuwt voor het korte termijn-denken in de Haagse politiek. "We missen collectief leiderschap en een standvastige
koers voor de lange termijn."

Foto:  ANP

 Bekijk video

Cramer is momenteel hoogleraar Duurzaam Innoveren. Als minister slaagde ze er niet in om een duurzaam energiebeleid voor de lange termijn veilig te stellen.

"Politiek Den Haag moet niet alleen op duurzaamheid op de hoofdlijn oplossingen vinden, maar ook voor integratie, de economische crisis en de huizenmarkt."

Nederland is gedaald op de ranglijst voor schone energie van 18 naar 21. Hoe komt dat?

"We hebben een energie- en klimaatbeleid dat wisselt per kabinet en dat is fnuikend om duurzame energie van de grond te krijgen."

"Verder hadden we een subsidiesysteem dat niet goed werkte. Daar is een ander systeem voor in de plaats gekomen, dat ook alweer is gesneuveld. We zijn voortdurend met een ad-hoc beleid bezig."

U was van 2007 tot en met 2010 minister van milieu. Valt u iets te verwijten?

"O dat zeker. Maar ik kan mezelf recht in de spiegel aankijken. Ik heb dingen goed gedaan, maar ook zaken verkeerd aangepakt. En ik wist dat ik minder voor elkaar zou krijgen dan ik zou willen."

"Ik wilde niet meer investeren in oude energiebronnen en meer inzetten op duurzame energie. Maar de oude economie werd niet afgebouwd en er werd geen halt toegeroepen aan extra kolencentrales waardoor Nederland het afvalputje van Europa dreigt te worden. Die verandering is me niet gelukt."

Denemarken en Duitsland staan nummer 1 en 3 op de ranglijst.

"Zij hebben een strikt beleid gevoerd, dat breed gedragen is. Vrijwel alle politieke partijen in beide landen waren het er over eens om meer in groene energie te investeren."

Waarom lukt dat hier niet?

"De Nederlandse economie is sterk gebaseerd op fossiele energie-intensieve zware industrie en handel in olie en gas. We durfden niet door te pakken richting een duurzame energievoorziening." 

"Toen ik in 2009 onder ogen kreeg hoeveel kolencentrales er nog extra
gebouwd zouden worden, heb ik gezegd 'stop, er moet geen oude energie meer bij'. Ik hoopte daarmee een discussie op gang te brengen. Die discussie is niet beslecht in mijn voordeel."

Hoe is het duurzame energiebeleid geweest van het kabinet Rutte I?

"Daar heb ik niet veel van gemerkt. Duurzame energie had weinig aandacht. Duurzaamheid was uit en kleefde aan Balkenende IV."

Ligt de daling van 18 naar 21 op de lijst van duurzame energielanden aan Rutte I?

"Ja, toen ik begon met collega Van der Hoeven hadden we laag percentage duurzame energie. Je hebt niet zomaar een paar windturbines erbij gebouwd, zeker niet op het land. Ook het percentage zonnepanelen gaat niet direct omhoog."

"Met het beleid dat we in gang hadden gezet, konden we naar 19% duurzame energie in 2020. Het is nu bijgesteld tot 11%, maar vanuit Europa moeten we minstens 14% halen, dus daar moet nog een tandje bij."

Welke partijen hebben het meeste duurzame verkiezingsprogramma?

"Er zit niet veel verschil tussen de programma's van PvdA, GroenLinks en D66, de partijen met de meeste aandacht voor duurzaamheid. De verhalen zijn alleen heel algemeen."

Hoe komt het dat zelfs de partijen met de meeste aandacht voor duurzaamheid zo'n algemeen verhaal hebben?

"Er wordt in Den Haag gepraat in symbolen over duurzaamheid en milieu. Ik heb drie jaar als minister in het Haagse rondgelopen en heb mij verbaasd over de discussies over dit onderwerp."

"In het bedrijfsleven is allang een proces op gang richting spaarzaam gebruik van grondstoffen en duurzame energievormen. Je kunt dus niet volstaan met één simpele wet en denken dat het daarmee opgelost is. Nee, je moet een proces op gang brengen en iedereen in je bootje krijgen om ervoor te zorgen dat we gezamenlijk de ambitieuze lange termijn doelen halen."

"In Den Haag zegt men: hoe kunnen we dit simpel in een wet gieten en dan zijn we klaar. Dan wil men ook nog graag dat het een wet is waarmee je je af kunt zetten tegen iemand anders die het tegendeel beweert. Want dan profileer je je."

Te veel korte termijn symboolpolitiek?

"Het is vaak afzetten tegen de ander, terwijl duurzaamheid wat anders behoeft. Daarvoor is een brede coalitie nodig waarbij over eigen schaduwen wordt gestapt en doelstellingen op de lange termijn worden gesteld, waarin wordt overgeschakeld van de oude op de nieuwe economie. Dan worden er wetten en deals gemaakt die allemaal onderdeel zijn van het grotere plaatje."

Wat is de beste coalitie voor duurzaamheid?

"Een brede coalitie met PvdA, GroenLinks en D66, die zich echt committeert aan duurzaamheid met ambitieuze doelen op de lange termijn. In het programma van CDA en ChristenUnie zit ook veel duurzaamheid. De VVD heeft het nu niet, maar Rutte heeft het ooit gehad over GroenRechts, dus wie weet."

Hebben we wel goede leiders die over hun schaduw heen kunnen stappen?

"We hebben geen collectief leiderschap. Daar heeft Nederland - zeker in deze onzekere tijden - behoefte aan. De politieke gevechten moet je blijven voeren, want daar gaat politiek over. Maar we moeten op de hoofdlijn oplossingen vinden. Dat geldt niet alleen voor duurzaamheid, maar ook voor integratie, de economische crisis en de huizenmarkt."

"Stel ambitieuze doelen en ga ervoor en werk er met zijn allen naartoe. Anders blijven we heen en weer gaan van de ene flank naar de andere flank en schieten we geen meter op in Nederland."

Wat gebeurt er dan in Nederland?

"We krijgen sociale onrust, gaan economisch sterk achteruit, verpesten ons imago en isoleren onszelf in de wereld. En dat kan Nederland zich niet permitteren."

Wie zou een bindende leider zijn?

"Als we besluiten voor de lange termijn te gaan waaraan meerdere partijen zich committeren, denk ik aan Pechtold, Samsom en Rutte, maar alleen kunnen ze het niet. Je wordt pas bindend als je met elkaar die keuze maakt en niet emmert over de kleine punten. Het frustrerende aan
Den Haag is dat het er niet over de grote lijn gaat."